Ný­sköpun í breyttri heims­mynd

Þegar rætt er um útflutningsgreinar Íslands beinist athyglin oft að hinum hefðbundnu stoðum hagkerfisins. Heimurinn er hins vegar að taka hröðum breytingum og það sama á við um tækifæri og vöxt í útflutningi Íslands. Hugvit og tækni hafa vaxið ört á síðustu árum og eru nú að festa sig í sessi sem ein af meginstoðum íslensks útflutnings. Þar felast veruleg tækifæri fyrir framtíð íslensks efnahagslífs, enda byggir þessi grein á þekkingu, nýsköpun og lausnum sem takmarkast ekki af auðlindum með sama hætti og margar aðrar greinar.

Það er því full ástæða til að horfa sérstaklega til nýrra tækifæra innan greinarinnar og jafnframt horfa stöðugt til framtíðar. Eitt þeirra sviða sem hefur vaxið hratt undanfarið er tækni með tvíþætt notagildi (e. dual use), það er lausnir sem nýtast bæði á almennum markaði og á sviði öryggis- og varnarmála.

Nýr veruleiki á alþjóðamörkuðum

Á undanförnum árum hefur alþjóðlegt umhverfi breyst til muna. Ríki og bandalög leggja sífellt meiri áherslu á öryggi, viðnámsþrótt, vernd mikilvægra innviða, netöryggi og tæknilegt sjálfstæði. Samhliða því hefur markaður fyrir tæknilausnir sem tengjast þessum þáttum stækkað ört. Þetta er ekki lengur afmarkað eða fjarlægt umræðuefni, heldur nýr veruleiki og þar felast raunveruleg útflutningstækifæri fyrir íslensk fyrirtæki.

Ísland hefur ýmislegt fram að færa á þessu sviði. Hér starfa fyrirtæki sem byggja á hugbúnaðarþróun, gagnavinnslu, gervigreind og sérhæfðum lausnum fyrir krefjandi aðstæður. Við búum einnig yfir reynslu úr atvinnugreinum þar sem áreiðanleiki, öryggi og aðlögunarhæfni skipta miklu máli. Það er einmitt slíkt umhverfi sem skapar tækifæri fyrir lausnir sem eiga erindi langt út fyrir íslenskt samfélag.

Dæmin eru þegar til staðar:

- Teledyne Gavia hannar og framleiðir ómannaða kafbáta sem eru nýttir til upplýsingaöflunar og kortlagningar á hafsvæðum, bæði fyrir vísindalegar rannsóknir og við sprengjuleit.

- Hefring Marine hefur þróað kerfi sem safnar rauntímagögnum um borð í smærri skipum og bátum og spáir fyrir um hreyfingar sem bæði eykur öryggi og sparar eldsneyti. Þetta nýtist jafnt bátum í ferðaþjónustu sem og landhelgisgæslu.

- Arctic Trucks og Rafnar hafa þróað lausnir fyrir krefjandi umhverfi þar sem öryggi, ending og aðlögunarhæfni skipta miklu máli.

- Kerecis og Embla Medical eru lífvísindafyrirtæki sem hafa skapað lausnir jafnt fyrir almenna notendur og slasaða hermenn. Þær lausnir byggja á íslensku hugviti, rannsóknum og sérhæfðri þekkingu en ná langt út fyrir landsteinana.

Verðmæti sem verða til heima

Það skiptir líka máli fyrir íslenskt samfélag í heild að við lítum á þessi tækifæri sem hluta af stærri mynd. Þegar íslensk fyrirtæki ná árangri erlendis verða til verðmæti heima. Nýr útflutningur styrkir atvinnulíf, eykur fjölbreytni hagkerfisins og dregur úr viðkvæmni gagnvart sveiflum í einstökum greinum. Hugvit og tækni eru því ekki bara spennandi atvinnugrein, heldur hluti af framtíð Íslands.

Þess vegna þurfum við að nálgast umræðuna um útflutning með opnum hug. Hún má ekki einskorðast við það sem við höfum alltaf gert, heldur taka mið af þeim sviðum sem eru í hröðum vexti og geta skapað mikil verðmæti til framtíðar. Þar er tækni með tvíþætt notagildi eitt áhugaverðasta tækifærið sem blasir við íslenskum fyrirtækjum í dag.

Framlag Íslands í breyttri heimsmynd

Þótt Ísland sé lítið land skiptir framlag okkar til alþjóðlegs samstarfs máli. Við eigum þekkingu, tækni og sérhæfðar lausnir, til dæmis á sviði samgangna, netöryggismála, orkuöryggis og lífvísinda, sem geta nýst þar sem kröfur eru miklar um öryggi, áreiðanleika og viðnámsþrótt. Með því að byggja áfram upp fyrirtæki og lausnir á þessum sviðum getum við ekki aðeins skapað ný útflutningstækifæri, heldur einnig tekið virkari þátt í alþjóðlegu samstarfi.

Undanfarna mánuði hefur Íslandsstofa unnið að kortlagningu tækifæra á sviði tvíþættrar tækni fyrir íslensk fyrirtæki og jafnframt stutt við þau með því að nýta þá reynslu, þekkingu og alþjóðlegu tengsl sem stofan býr yfir.

Spurningin er ekki hvort Ísland eigi erindi inn á þennan markað, heldur hvernig við getum nýtt tækifærin eða jafnvel skapað þau sjálf.

Höfundur er fagstjóri hugvits og tækni hjá Íslandsstofu.