Að gera upp á milli barna

Flestir telja miklu skipta að koma vel fram við börn, tryggja þeim gott atlæti, nóg að býta og brenna og umfram allt að þeim sé ekki mismunað með nokkrum hætti. Þeir foreldrar sem brjóta þá grundvallarreglu eru í besta falli talin ófær að ala upp börn og hafa mikla skömm af.

Þegar undirritaður starfaði um áratuga skeið hjá samtökum fyrirtækja í iðnaði var þess vandlega gætt að móta stefnu til framtíðar sem tryggði öllum fyrirtækjum innan samtakanna eðlilega og jafna samkeppnisstöðu. Ekki bara sumum. Minnist þess gjörla að þegar tvísýnt var hvort EES-samningurinn kæmist í gegn um Alþingi risu forystumenn samtaka atvinnulífsins upp á bak við tjöldin sem einn maður og hvöttu þáverandi stjórnarliða á þingi að afgreiða málið en láta ekki úrtölufólk fella það mikla hagsmunamál með ótrúlegum fullyrðingum um að Ísland myndi nánast hverfa af yfirborði jarðar ef það yrði samþykkt. Þessi barátta bar árangur, stjórnarliðar hristu af sér slenið og samþykktu loks þennan ágæta samning sem hefur síðan verið þjóðinni mjög mikils virði og bætt alla samkeppnisstöðu fyrirtækja og lífskjör venjulegs fólks. Um þetta er tæpast deilt í dag. Ef samtökin hefðu ekki risið þarna upp með fulltingi ábyrgra stjórnmálamanna sem skildu ástandið er óvíst að EES-samningurinn hefði komist í gegnum þingið og orðið að veruleika. Slíkt var ruglið orðið á þeim bæ. Margir helteknir af því að sjálfstæði þjóðarinnar og fullveldi væri best tryggt með einangrun frá öðrum þjóðum og einhverskonar sjálfsþurftarbúskap.

Hin síðari ár hafa mörg fyrirtæki innan samtakanna náð góðum árangri á grunni EES-samningsins með öflugum útflutningi til Evrópu og gjaldeyristekjum sem munar mikið um. Síðan þróuðust mál á þann veg að mörg útflutningsfyrirtæki gátu nýtt sér þetta nýja starfsumhverfi til að færa bókhald sitt og viðskipti yfir í evrur og dollara. Með því opnaðist leið til að nýta sér þjónustu fjármálafyrirtækja á meginlandinu og fá nú lán og aðra fjármálafyrirgreiðslu á mun hagstæðari kjörum en í boði eru hér í krónuhagkerfinu. Auk þess geta þau fengið töluvert hagstæðari tryggingar en íslensk tryggingarfélög treysta sér til að bjóða. Það er því síst að undra að öll fyrirtæki sem geta færa nú allt sitt í evrum eða dollurum enda til mikils að vinna. Þessi fyrirtæki eru nú orðin hálft þriðja hundrað að tölu og þar á meðal öflugustu sjávarútvegs- og iðnaðarfyrirtæki landsins. Nú ber auðvitað að fagna því að þarna er fundin leið til að lokast ekki inni í krónuhagkerfinu óhagstæða. En þá stendur eftir annar vandi. Hvað um

fyrirtækin sem ekki geta farið þessa leið og sitja uppi með allar vaxtahækkanir sem íslensk stjórnvöld leggja á þau ásamt skuldugum einstaklingum, einkum ungt fólk sem er að koma yfir sig húsnæði? Eiga .þessir aðilar ekki rétt á að tekið sé tillit til þeirra aðstæðna? Þeir þurfa einlægt að axla birgðarnar af verðbólgu á meðan evru- og dollarafyrirtæki og við, sem erum skuldlaus, sleppum algjörlega við slíkar álögur enda þótt við eigum ekkert síður hlut í þeirri þenslu sem veldur verðbólgunni.

Við þessar aðstæður hefur undirritaður furðað sig mjög á viðbrögðum samtakanna sem ég starfaði hjá um árabil. Nú ber lítið á að þau séu að berjast fyrir hagstæðara starfsumhverfi þeirra eigin aðildarfyrirtækja sem eru lokuð inni í krónuhagkefinu. Frekar að þau einbeiti sér að því að fagna góðu gengi hinna fyrirtækjanna sem er auðvitað eðlilegt í sjálfu sér. En þá eru þessi ágætu samtök fallin í þann fúla forarpytt að gera upp á milli barna sinna; láta sig litlu varða örlög þeirra sem verr standa en hossa hinum sem vel gengur vegna þess að þau búa við mun betra starfsumhverfi. Af þessu öllu hefur þróast vandræðagangur sem á sér fá fordæmi eins og þegar síðasta Iðnþing hamraði á einhverju fyrirbrigði sem kallað var „Finnum samhljóminn.” Enda þótt ég hafi ekki skilið hvernig hægt er að ná út samhljómi allra fyrirtækja innan samtakanna þegar aðstæður þeirra er jafn ólíkar og raun ber vitni gæti verið fróðlegt að heyra þá tónleika jafnvel þó þeir yrðu svolítið sérkennilegir og jafnvel falskir á köflum. Þá er að minnsta kosti hægt að brosa lítillega, vera jákvæður og láta eins og allt hljómi vel í eyrum. En hverju fyrirtækin, sem eru með storminn í fangið yrðu nær með slíku gauli er erfitt að átta sig á. Útburðargrátur er alltaf ömurlegur.

Þess vegna ráðlegg ég vinum mínum í samtökunum að halda áfram á brautinni farsælu sem mörkuð var af sömu samtökum fyrir þremur áratugum og tóku virkan þátt í evrópsku samstarfi fyrir öll aðildarfyrirtækin en ekki bara sum. Allt hik í þeim efnum væri til tjóns fyrir börnin sem eru afskipt og ekki síður fyrir íslenska hagsmuni.

Höfundur er eftirlaunaþegi og fyrrum forstöðumaður samtaka fyrirtækja í málm- og skipaiðnaði.