Af­sökunar­beiðni, fræðsla og afneitun hel­fararinnar verði gerð refsi­verð

Skýrsla starfshópsins, sem Rósa Björk Brynjólfsdóttir leiddi, var til umfjöllunar í ríkisstjórn í gær, en til þessa hefur dagsins ekki verið sérstaklega minnst hér á landi með formlegum hætti.

Verði að læra af sögunni

Þá hélt forsætisráðuneytið móttöku í húsakynnum pólska sendiráðsins í gær, í samvinnu við pólska og þýska sendiráðsins þar sem Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra „áréttaði meðal annars mikilvægi þess að þessarar myrku sögu sé minnst og af henni séu dregnir lærdómar til framtíðar,“ líkt og segir meðal annars í tilkynningu á vef stjórnarráðsins.

„Þann 27. janúar 1945 voru fangar í Auschwitz-Birkenau í Póllandi, alræmdustu fangabúðum nasista, frelsaðir af sovéska hernum. Þennan dag gat umheimurinn allur séð með eigin augum hversu grimmileg voðaverk höfðu verið framin af stjórn nasista á gyðingum og öðrum minnihlutahópum í heimsstyrjöldinni síðari. 

Alls er talið að um 6 milljónir Gyðinga hafi týnt lífi í útrýmingarbúðum nasista. Árið 2005 lýstu Sameinuðu þjóðirnar því yfir að 27. janúar yrði alþjóðlegur minningardagur um helförina. Mörg ríki höfðu minnst frelsunarinnar með formlegum hætti fyrr. Dagsins hefur ekki verið opinberlega minnst af íslenskum stjórnvöldum, en samfélag Gyðinga á Íslandi hefur haldið daginn í heiðri í samvinnu við nokkur sendiráð í Reykjavík,“ segir meðal annars í skýrslu starfshópsins.

Spornað verði gegn uppgangi hatursorðræðu

Rósa Björk ræddi niðurstöðu starfshópsins í kvöldfréttum Sýnar í gær, en forsætisráðherra hyggst skipa vinnuhóp með fulltrúum ráðuneyta til að vinna úr tillögum hópsins.

„Okkar tillögur þær ganga út á það að efla fræðslu um sögu helfararinnar og ekki síst aðdraganda hennar, til þess að sporna gegn uppgangi hatursorðræðu, fordóma og kynþáttafordóma í garð allra trúarhópa og minnihlutahópa, sem geta auðvitað haft hrikalegar afleiðingar eins og helförin sýnir,“ segir Rósa.

Gerðar eru einnig tillögur í skýrslu starfshópsins um varðveislu og sagnfræðilega vinnu, en ein af tillögum hópsins snýr jafnframt að mögulegri breytingu á hegningarlögum. „Ein af tillögunum okkar er að íhuga að gerðar verði breytingar á hegningarlögum þar sem afneitun á helförinni verði gerð refsiverð. Uppgangur afneitunarsinna hefur verið mikill í Evrópu og við höfum séð dæmi um það hér á Íslandi líka með viðtölum í fjölmiðlum,“ segir Rósa.

Tímabært að Ísland haldi minningardaginn

Þá leggur hópurinn jafnframt til að forsætisráðherra biðjist afsökunar vegna helfararinnar, en lagt er til að ráðist verði í rannsóknarvinnu og gagnaöflun sem því tengist. „Við leggjum til að það verði farið af stað í þess háttar vinnu um hvort að tilefni sé til þess að biðjast afsökunar á ákvörðunum sem teknar voru af þáverandi stjórnvöldum hér á landi.“

Líkt og áður segir hefur 27. janúar ekki verið gert hátt undir höfði sem opinberum minningardegi um helförina hér á landi til þessa, en Rósa telur að tími sé kominn til.

„Algjörlega. Ég held að með þessu, með því að íslensk stjórnvöld stígi inn og taki þátt í þessum minningardegi þá séum við að taka undir með alþjóðastofnunum, nágrannaríkjum okkar, Evrópuríkjum sem að náttúrlega nota þennan dag til að minna á aðdragandann og minna á söguna. Vegna þess að án söguvitundar þá getum við ekki nýtt söguna í góðum tilgangi til þess að sporna við hatri og fordómum og afleiðingum þess.“