Sorgarsaga Aleppo: Ein fegursta borg Miðausturlanda sundursprengd og skugginn af sjálfri sér

Borginni hefur verið lýst sem einni fegustu borg Miðausturlanda. Baráttan um Aleppo milli sveita sýrlenska stjórnarhersins og uppreisnarhópa hefur hins vegar leitt til þess að fornar og fagrar byggingar í þessari stærstu borg landsins hafa verið sprengdar í sundur og er borgin nú skugginn af sjálfri sér.

Þar sem áður voru líflegir markaðir og fjölmenni á götum mega sprengjuárásir nú heita daglegt brauð og víða má sjá leyniskyttur á húsþökum.

Loftárásir Rússlandshers síðustu mánuði hafa meðal annars beinst að Aleppo þar sem uppreisnarhópar hafa um árabil ráðið yfir heilu hverfunum, en stjórnarher Sýrlands öðrum.

Stærsta borg Sýrlands

Aleppo er stærsta borg Sýrlands og hefur verið helsta iðnaðarborg og fjármálamiðstöð landsins.

Borgin hefur verið þekkt fyrir framleiðslu sína á vefnaðarvörum, lyfjum og hinni heimsfrægu Aleppo-sápu sem búin er til úr olífuolíu.

Eftir að uppreisnin gegn Bashar al-Assad Sýrlandsforseta hófst árið 2011 slapp borgin að mestu við þau fjölmennu mótmæli og þær mannskæðu árásir sem einkenndu ástandið í öðrum borgum og bæjum landsins.

Í frétt BBC kemur fram þetta hafi breyst í júlí 2012 þegar uppreisnarhópar létu til skarar skríða og sóttu hart að hersveitum stjórnarhersins og náðu stjórn á stórum hluta norðurhluta landsins.

Uppresinarmenn ráða nú yfir stórum hverfum í austurhluta Aleppo og sveitir hliðhollar Bashar al-Assad Sýrlandsforseta yfir vesturhlutanum. Yfirráð yfir sumum hlutum borgarinnar skipta um hendur nær daglega.

Baráttan um Aleppo kann að marka þáttaskil

Stjórnarherinn hefur frá lokum 2013 hert loftárásir á þá hluta borgarinnar sem uppreisnarmenn ráða yfir og hafa þúsundir manna hafa látið lífið. Stór hluti þeirra eru óbreyttir borgarar.

Sýrlandsher hefur síðustu mánuðina notið stuðnings Rússlandshers og hafa uppreisnarmenn átt í vök að verjast að undanförnu.

Margir vilja meina að ef stjórnarherinn nær Aleppo aftur á sitt vald kunni það að marka þáttaskil í sýrlenska borgarastríðinu.

Forn borg

Aleppo, sem gengur undir nafninu „Halab“ á arabísku, hefur verið með eina lengstu samfelldu búsetuna í mannkynssögunni. Minnst er á borgina í egypskum textum frá tuttugustu öld fyrir Krist.

Leifar af hofi frá þriðja árþúsundi fyrir Krist hafa fundist í kringum hið fræga borgarvirki Aleppo frá 360 fyrir Krist sem gnæfir enn yfir borgina.

Aleppo blómstraði á sautjándu öldu fyrir Krist þar sem borgin var stjórnsýsluleg og efnahafsleg miðstöð konungsríkisins Jamhad þar til það féll í hendur Híttíta.

Borgin varð síðan mikilvæg miðstöð fyrir verslunarmenn sem fóru á Silkiveginum svokallaða milli ríkja í kringum Miðjarðarhaf og ríkja í austri. Síðar varð borgin hluti Rómarveldis þar sem hún blómstraði á ný.

Á sjöundu öld eftir Krist náðu múslímskir arabar þar yfirráðum og í upphafi þeirrar áttundu var Moskan mikla í borginni reist.

Á tíundu öld varð Aleppo höfuðborg Hamdanid-veldisins en varð á næstu árum mikið bitbein ólíkra velda í heimshlutanum.

Á þrettándu öld náðu Mongólar borginni og nokkru síðar brust út skæð plága sem varð stórum hluta íbúanna að aldurtila. Á sextándu öld varð borgin svo hluti Tyrkjaveldis og varð helsta miðstöð verslunar milli austurs og vesturs.

Gríðarleg fjölgun íbúa eftir seinna stríð

Nokkuð dró úr mikilvægi borgarinnar á átjándu öld og enn frekar þegar Bretar og Frakkar skiptu Sýrlandi sem leiddi til að samband borgarinnar við suðurhluta Tyrklands og norðurhluta Írak var gert erfiðara.

Ástandið versnaði enn frekar eftir að hafnarborgin Alexandretta féll í hendur Tyrkja árið 1939.

Eftir að Sýrland lýsti yfir sjálfstæði að lokinni seinni heimsstyrjöldinni varð borgin mesta iðnaðarborg landsins á ný þar sem íbúafjöldinn fór úr 300 þúsund í 2,3 milljónir árið 2005. Til samanburðar eru íbúar sýrlensku höfuðborgarinnar Damaskus um 1,7 milljónir.

Íbúarnir eru að stærstum hluta súnnímúslímar og flestir arabar þó að einnig séu þar Kúrdar og Túrkómenar. Þá búa flestir kristnir íbúar Sýrlands í Aleppo.

Hernaðarlega mikilvæg

BBC segir frá því að þegar mótmæli brutust út í landinu í mars 2011 gerðu sýrlensk yfirvöld allt sem í þeirra valdi stóð til að tryggja að þau breiddust ekki út til Aleppo.

Hótanir yfirvalda gerðu það að verkum að mótmælin einskorðuðust í upphafi við úthverfi borgarinnar og svæði í kringum háskólann.

Í febrúar 2012 voru hins vegar tvær sprengjuárásir gerðar á starfstöðvar lögreglu og hersins í borginni og féllu í þeim 28 manns.

Þá var ekki aftur snúið og hófust bardagar milli stjórnarhermanna og uppreisnarmanna í nágrenni borgarinnar.

Orrustan um Aleppo hófst svo fyrir alvöru um miðjan júlí 2012 þar sem uppreisnarhópar náðu fljótlega borgarhlutum í norðaustri, suðri og vestri á sitt vald.

Undir lok mánaðarins náðu átökin einnig að gamla bænum sem er á heimsminjaskrá UNESCO.

Mikill eldur eyðilagði helsta markað Aleppoborgar í september 2012 og í apríl 2013 var bænaturn Moskunnar miklu frá elleftu öld sprengdur.

Uppreisnarmenn eiga í vök að verjast

Að sögn BBC hafa uppreisnarmenn átt í erfiðleikum með að komast yfir þau þungavopn sem þarf til til að sigra stjórnarherinn. Sýrlandsher hefur þó þurft að leggja mikinn mannafla í að verja sjálfa höfuðborgina Damaskus eftir að uppreisnarhópar hófu þar sókn í júlí 2012.

Stjórnarherinn hefur þó sótt hart að uppreisnarhópum í Aleppo með aðstoð Rússa að undanförnu. Rússar hafa sagst einungis beina loftárásum sínum að uppreisnarhópum íslamista – ISIS og fleiri – en Vesturveldin hafa sakað þá um að beina einnig árásum sínum að öðrum uppreisnarhópum og andstæðingum Assad forseta.

Sýrlandsher hefur síðustu vikurnar náð nokkrum bæjum norður af Aleppo á sitt vald og vinna nú markvisst að því að ná að sitja um þau svæði sem uppreisnarmenn ráða yfir og loka birgðaleiðum.

Mannréttindasamtökin Amnesty hafa sakað deiluaðila – jafnt stjórnarherinn og uppreisnarhópa – um að hafa gerst seka um stríðsglæpi. Segja samtökin líf íbúa borgarinnar verða sífellt óbærilegra, enda hafa mörg hundruð þúsund íbúar borgarinnar tekið þá ákvörðun að yfirgefa heimili sín og lagst á flótta í von um betra líf.