„Að bilast“ yfir út­lensku í almannarými

Í nóvember 2023 skrifaði Lilja Alfreðsdóttir, þá menningarráðherra, undir viljayfirlýsingu um átaksverkefni þar sem herör var skorin upp gegn auglýsingaefni sem ekki er á íslensku. Almenningur var hvattur til að tilkynna auglýsingaefni sem ekki er á íslensku til Neytendastofu. 

Í markaðssetningarlögum segir: „Auglýsingar skulu vera á íslensku. Þó er heimilt að auglýsing sé eingöngu á öðru tungumáli en íslensku ef hún beinist aðeins að erlendum neytendum.“ Á sínum tíma gagnrýndi ráðherrann orðalagið þar sem það væri ekki nógu skýrt hvað átt sé við með því að auglýsing höfði til íslenskra neytenda. 

Fyrst íslenska, svo kannski enska

Snorri var til viðtals í Bítinu á Bylgjunni í morgun þar sem hann ræddi sama mál. Hann lagði í dag fram frumvarp sem snýr að því að allar auglýsingar eigi að vera á íslensku. 

„Mín tillaga er sú að breyta þessu þannig að núna skuli auglýsingar vera á íslensku. Punktur. Það sé þó einnig heimilt að hafa ensku til hliðar ef menn hafa áhuga á því. Vegna þess að ég tel í fyrsta lagi vandséð hvernig vara sem er auglýst á Íslandi getur ekki undir nokkrum kringumstæðum átt erindi við neytanda sem talar íslensku og í öðru lagi þá er það bara þessi ábyrgð gagnvart almannarýminu, af því ég er alveg að bilast sjálfur við að sjá hvernig sum svæði eru orðin,“ segir Snorri.

Verslanir heiti oft erlendum nöfnum og allar auglýsingar á ensku. 

„Núna finnur maður í sífellt fleiri sviðum íslensks samfélags, jafnvel þegar þú ferð inn í frístundastarf, skólastarf, íþróttastarf eða sundlaugar, þá er ekki lengur hægt að ganga að því vísu að geta talað íslensku,“ segir Snorri.

Í frumvarpinu er lagt til að auglýsendum sé gert að íslenskur texti auglýsinga verði mest áberandi, svo sem efst á blaði, feitletraður eða í stærra letri en texti á öðrum málum. 

„Skilti, vegvísar, heiti á tegund atvinnustarfsemi og útiauglýsingar, þar á meðal útiauglýsingar sem settar eru upp á almannafæri í þágu stjórnmálabaráttu, skulu vera á íslensku en mega þar að auki hafa til hliðar útlenska þýðingu,“ segir í frumvarpinu.

Skynji að þau þurfi ekki að læra íslensku

Það dugi ekki að lofa því að setja milljónir í íslenskukennslu. Staðan sé orðin þannig að þegar fólk komi til Íslands skynji það að það þurfi ekkert að læra íslensku.

„Eftir því sem fleiri koma hingað og skynja að það sé engin krafa hérna í samfélaginu um að tala íslensku, því líklegra er að þeir næstu sem koma á eftir fái bara þær upplýsingar utan úr samfélaginu að íslenska sé bara mál heimamanna. Þeir tala hana heima hjá sér, þeir nota hana í sjónvarpinu og hafa voðalegan áhuga á henni en þú þarft ekkert að tileinka þér hana,“ segir Snorri. 

„Sýkja“ samfélagsmiðla með íslensku

Ungt fólk sæki mikið í efni á samfélagsmiðlum og því sé mikilvægt að „sýkja þann vettvang af eins góðri gullaldaríslensku og við mögulega getum“. 

„Að auki hef ég ákveðna trú á því að tæknin, sem hefur valdið okkur svona miklum vandræðum í gegnum tíðina, það er að segja berskjaldað okkur og ungmennin fyrir svona mikilli ensku og það er annarlegt hvað þau tala góða ensku sum. Þá hef ég vonað að tæknibreytingar og vélþýðingar gætu haft það í för með sér að maður geti þá bara stillt YouTube-ið á íslensku alveg frá upphafi og það myndi náttúrulega breyta mjög miklu vegna þess að tungumálakunnátta fæst bara með áreiti, mállegt áreiti heitir þetta í málfræðinni. Þú verður bara að vera innan um málið,“ segir Snorri