Þetta er ára­tugurinn sem sam­tíminn saknar mest

Er það oftast 68-kynslóðin, kennd við ást og frið, sem telur sig hafa vinninginn.

Ég hef hins vegar alltaf haldið því fram að það hafi verið unglingsár mín – kynslóðarinnar sem fæddist undir lok 8. áratugarins og við upphaf þess 9. og fór í gegnum mótunarárin í of stórum flónel skyrtum úr Vinnufatabúðinni með lyklakippu með mynd af Kurt Cobain í símalausum vasanum og vasadiskó í Jansport bakpokanum sem hefði spilað lög um tilgangsleysi tilverunnar daginn út og inn ef batteríin hefðu ekki alltaf verið að klárast – sem hafi verið toppurinn.

Í dag hef ég rétt fyrir mér. Samtíminn hefur tekið í sig nýja dellu: Samkvæmt fréttum er tíundi áratugurinn sá áratugur sem okkur lengir nú eftir.

En hver er ástæða vinsældanna?

1. Tískan

Margir rekja nýfenginn áhuga samtímans á tíunda áratugnum til sjónvarpsþáttanna Love Story, sem sýndir eru á Disney+, um ástir og átakanleg örlög heitasta pars áratugarins, John F. Kennedy yngri og Carolyn Bessette.

Fatastíll Carolyn fer nú sigurför um heiminn.

Tískutímaritið Vogue birti nýverið grein um hvernig megi tileinka sér stílinn. Gekk hann út á einfaldleika – ekki aðeins í útliti heldur úrvali.

Á tímum hraðtísku, þar sem fataúrvalið er ekki aðeins það sem hangir í skápnum heldur einnig nýjustu gylliboð neyslusamfélagsins sem hægt er að fá send heim með músarsmelli, er skiljanlegt að margir sjái í hyllingum þá hugarró sem fylgdi því að eiga aðeins eitt par af Levi´s 501 gallabuxum og hvítan afabol úr Verslun Guðsteins Eyjólfssonar.

2. Hið áþreifanlega

Tíundi áratugurinn er einkum hugleikinn Z-kynslóðinni, fólki á aldrinum 15-30, sem sögð er sakna þess efnislega í stafrænni veröld; ljósmynda á pappír, geisladisksins og vídeóspólunnar.

Kynslóðin – sú fyrsta sem ólst upp í stafrænum heimi – var svipt fleiru en fegurð geisladiskarekkans.

Það var æfing í raunsæi að arka vongóður inn í Hans Petersen að sækja myndir í framköllun og ganga þaðan út vasapeningnum fátækari með umslag fullt af myndum af fólki með undirhöku og rauð augu.

Vídeóleigan var ekki aðeins ástæða fyrir unglinga til að fá sér göngutúr. Sektin sem hlaust af því að spóla ekki til baka var dýrmæt lexía í tillitssemi við aðra.

3. Skjátíminn

Einmanaleiki einkennir samtímann.

Friends, Seinfeld, Hemmi Gunn.

Á tíundaáratugnum var að jafnaði aðeins einn skjár í lífi fólks: Sjónvarpið í stofunni.

Í þá daga var skjátími ekki þjálfun í félagsfælni heldur samverustund.

4. Ferðalög

Árið 1990 fór ég í fyrsta fjölskyldufríið með foreldrum mínum og bræðrum. Förinni var heitið til Majorka. Það var þó ekki aðeins sólin og sundlaugarbakkinn sem vöktu eftirvæntingu. Dögum saman gramsaði ég í fataskápum heimilisins í leit að rétta dressinu fyrir flugið. Fyrir valinu urðu bleikar smekkbuxur og blússa með herðapúðum, sem mamma átti. Þótt Carolyn Bessette hefði sennilega ekki lagt blessun sína yfir stílinn fannst mér ég fáránlega flott þar sem ég sat í vélinni umkringd uppábúnum Íslendingum.

Á tíunda áratugnum var það svo einstök upplifun að yfirgefa landið að við klæddum okkur upp við tilefnið.

Nú á dögum þykir fólki svo sjálfsagt að fara í flug mörgum sinnum á ári að konur í leggingsbuxum og karlar í dúnvestum njóta þess varla lengur fyrir nöldrinu í sjálfum sér yfir biðröðum og langri bið eftir töskunum.

Á tíunda áratugnum fundum við lífsgleði í þakklætinu.

5. Bjartsýni

Árið 1991 lauk kalda stríðinu þegar Sovétríkin liðu undir lok.

Árið 1992 gætti svo mikillar pólitískrar bjartsýni um framtíðina að bandaríski stjórnmálafræðingurinn Francis Fukuyama lýsti yfir „endalokum sögunnar“ í frægri metsölubók. Kvað hann hugmyndfræðilegri þróun mannkynsins formlega lokið og vestrænt lýðræði hafa, í anda náttúruvals Darwins, bolað burt óæðri stjórnarháttum á borð við harðstjórn, einræði og kommúnisma.

Þrátt fyrir að mörg okkar hafi á tíunda áratugnum dáð þunglyndan heróínfíkil með gítar ...

... einkenndi tímana von.

Árið 1993 opnaði McDonald´s á Íslandi.

Árið 1994 varð Nelson Mandela forseti Suður-Afríku.

Árið 1995 gaf Microsoft út stýrikerfið Windows 95.

Árið 1996 leit klónaða sauðkindin Dollý dagsins ljós.

Árið 1997 varð Tony Blair forsætisráðherra Bretlands undir kosningalaginu „Things can only get better“.

Árið 1998 kom Viagra á markað.

Árið 1999 lenti Ísland í öðru sæti í Eurovision.

Sé verk Francis Fukuyama hins vegar lesið til enda kemur í ljós að fullyrðingin um sögulok er ekki jafnafdráttarlaus og við létum í veðri vaka á tíunda áratugnum.

Í bókinni setur Fukuyama fyrirvara á endalokin og spáir því að fram á sjónarsviðið stígi að endingu pólitískur leiðtogi sem dragi veröldina „aftur inn í söguna“. Ástæðu afturhvarfsins segir Fukuyama hversdagslega. Leiðtoganum leiðist flatneskja daglegs lífs án átaka og baráttu um yfirráð. Hann „ráðist því gegn friði, velsæld og lýðræði“ til að hefja stríð. „Hann berst til að berjast“.

Kannski að það sé ekki helst klæðaburðarins, filmuframköllunar og videóleigunnar sem er að sakna frá tíunda áratugnum.

Hver myndi ekki vilja hverfa aftur til þess tíma þegar við vissum ekki hvernig bók Fukuyama endaði?