Við getum ekki breytt sólinni - en við getum breytt klukkunni!

Nú um miðjan janúar hafa um 7000 Íslendingar skrifað undir beiðni þessi að leiðrétta klukkuna á Íslandi og færa hana nær gangi sólar. Lífeðlisfræðilegu rökin eru skýr: við erum lífverur sem lifa í takt við innri líkamsklukku, sem er stillt af ljósi og myrkri en ekki af tölum á klukku.

Á undanförnum mánuðum hef ég átt ótal samtöl við bæði fræðimenn og fólk á förnum vegi um þetta málefni. Almennt hef ég fundið fyrir miklum meðbyr með leiðréttingu klukkunar, en einnig hlustað af athygli á rök þeirra sem eru ósammála.

Snýst ekki um að taka upp sumar- og vetrartíma

Einn algengur misskilningur er að hér sé verið að tala um að taka upp sumar- og vetrartíma eins og víða erlendis. Það er alls ekki málið. Tillagan snýst um eina leiðréttingu: að færa klukkuna aftur um eina klukkustund og halda þeim tíma allt árið.

Slík breyting myndi þjóna landinu nokkuð jafnt. Í dag er tímaskekkjan um 90 mínútur á Vesturlandi en um 60 mínútur á Austurlandi. Með leiðréttingunni yrði klukkan nánast hárrétt á Austurlandi og skekkjan á höfuðborgarsvæðinu, þar sem meirihluti landsmanna býr, myndi minnka niður í um 30 mínútur.

Algeng mótrök snúa að því að við myndum fá minni birtu síðdegis. Það er rétt, við erum ekki að fjölga birtustundum heldur færa þær til. Margir njóta þess að hafa birtu eftir vinnu, og það er skiljanlegt. En frá líffræðilegu sjónarhorni er það morgunbirtan sem skiptir mestu máli. Birta snemma dags dregur úr framleiðslu melatóníns og stillir líkamsklukkuna þannig að hún fari í réttan takt. Hún hjálpar okkur einnig að mynda melatónín fyrr um kvöldið, sem auðveldar að sofna og halda svefni stöðugum. Þannig er morgunbirtan lykill að betri svefni, meiri orku og betri líðan, sérstaklega yfir dimmustu mánuði ársins.

Getum ekki samið við náttúruna

Við getum ekki staðið í fjörunni og ákveðið að flóðið komi ekki. Við getum ekki skipað tunglinu að hætta að toga í hafið. Á sama hátt getum við ekki skipað líkamsklukku okkar að fylgja klukkunni á veggnum frekar en sólinni. Líkt og flóð og fjara fylgja tunglinu, fylgir líkamsklukkan sólinni, hvort sem okkur líkar það betur eða verr.

Ef þú vilt leiðrétta klukkuna á Íslandi og færa hana nær gangi sólar, hvet ég þig til að leggja þitt af mörkum og skrifa undir. Undirskriftalistinn er skýrt lýðræðislegt þrýstiafl og nú er boltinn hjá stjórnvöldum.

Skrifa undir hér.

Höfundur er sálfræðingur og doktor í líf- og læknavísindum.