Leita svara við aldargamalli ráðgátu sólarinnar Birgir Olgeirsson skrifar 11. ágúst 2026 18:32 Amir Caspi, leiðangursstjóri verkefnisins. Lýður Vísindamenn á vegum geimvísindastofnunar Bandaríkjanna, NASA, eru staddir hér á landi til að nýta almyrkvann á morgun með það að markmiði að rannsaka hvers vegna ysti lofthjúpur sólarinnar er margfalt heitari en yfirborð hennar. Fjórar myndavélar um borð í rannsóknarþotu NASA munu mynda kórónu sólarinnar úr fimmtán kílómetra hæð. Myndavélarnar í nefi WB-57-þotunnar taka minnst 20 myndir á sekúndu, í sýnilegu og innrauðu ljósi. Í fimmtíu þúsund feta hæð verða þær fyrir ofan skýin og megnið af lofthjúpnum sem annars getur truflað mælingarnar. Frá jörðu verður lengst hægt að fylgjast með almyrkvanum í tvær mínútur og átján sekúndur. Með því að fljúga með skugga tunglsins lengir þotan þann tíma um rúmar 40 sekúndur, í tæpar þrjár mínútur samtals. Hvers vegna? Amir Caspi, leiðangursstjóri verkefnisins, segir almyrkva veita einstakt tækifæri til að skoða kórónuna. Ráðgátan sem Caspi vill rannsaka uppgötvaðist fyrir um hundrað árum. „Kórónan nær milljónum gráða á Celsíus og við skiljum enn ekki nákvæmlega hvernig orkan berst innan úr sólinni og út í kórónuna til að hita hana svona mikið.“ Til samanburðar er yfirborð sólarinnar um 5.500 gráðu heitt. Caspi segir mælingarnar geta sýnt hvernig orka ferðast um flókið segulsvið sólarinnar og hvernig plasma, eða jónað gas, verkar á það. Sama eðlisfræði komi við sögu í segulsviði jarðar, öðrum sólkerfum og jafnvel í kringum svarthol og nifteindastjörnur. „Við getum lært meira um það sem gerist um allan alheiminn með því að rannsaka stjörnuna sem er hér rétt hjá okkur.“ Örsprengingar eða bylgjur Tvær meginkenningar eru uppi um hvernig kórónan hitnar. „Önnur snýst um svonefnda nanóblossa, litlar sprengingar sem verða stöðugt og losa orku. Hin snýst um bylgjur sem ferðast um segulsvið sólarinnar, leysast þar upp og hita kórónuna.“ Caspi líkir bylgjukenningunni við örbylgjuofn. „Bylgjurnar skila orku inn í matinn og hita hann. Við teljum að eitthvað svipað kunni að gerast í segulsviði sólarinnar.“ Með myndunum úr þotunni vonast vísindamenn til að sjá hvor kenningin er ríkjandi í mismunandi hlutum kórónunnar og komast nær því að skilja hvernig orkan flyst. Caspi segist vona að ráðgátan verði að minnsta kosti að hluta leyst á okkar æviskeiði. Vísindin hafi þó þann eiginleika að hvert svar veki nýjar spurningar. „Ef við leystum allar ráðgátur alheimsins væri hann mjög leiðinlegur staður. En ég vona að við fáum mun meiri upplýsingar til að skilja hvernig sólin virkar og hvernig hún hefur áhrif á okkur hér á jörðinni.“ Almyrkvi 12. ágúst 2026 Bandaríkin Sólin Geimurinn Mest lesið Dýpsta októberlægð í rúm sextíu ár í uppsiglingu Innlent Segir kollega sína á þingi hafa framið húsbrot í fylleríisferð fyrir austan Innlent Óveður í aðsigi: Líklegt að flug raskist Innlent Appelsínugular og gular viðvaranir gefnar út Veður Alls ekki á móti því að fólk hafi það gott Innlent Skaut konu sína, börn og barnabörn Erlent Höfuðpaur Reykholtsmálsins fær átta ára dóm Innlent Yfir sjötíu prósent óánægja með Ingu Sæland Innlent Hóta að stöðva vopnakaup fyrir Úkraínu Erlent Henda mat eftir tölvuárás hitaði kæla upp í fimmtíu gráður Erlent Fleiri fréttir Sinnt útkalli þar sem grindverk hafði fokið fyrir akbraut Dómurinn segi ekki alla söguna Yfir sjötíu prósent óánægja með Ingu Sæland Leita enn að einum eftir alvarlega líkamsárás Höfuðpaur Reykholtsmálsins fær átta ára dóm Segir kollega sína á þingi hafa framið húsbrot í fylleríisferð fyrir austan Skipuð formaður Jafnréttissjóðs Dæmdur fyrir skattsvik vegna B Segir að þegar 13 þúsund skrifa undir verði stjórnvöld að hlusta Engin óbirt loforð eða leynilegt samkomulag Óveður í aðsigi: Líklegt að flug raskist Ekkert leynimakk í kjarasamningsgerð og óvenju djúp lægð er á leið til landsins Áminnti starfsmann spítalans fyrir að fletta upp sjúkraskrá konu Hlaut fyrstu verðlaun fyrir rannsókn í sjúkraþjálfun Dýpsta októberlægð í rúm sextíu ár í uppsiglingu Segir Bjarna hafa valið klæki og ófrið við Eflingu Bein útsending: Árleg friðarráðstefna Höfða friðarseturs Steinunn kjörin næsti forseti Alþjóðasamtaka lækna Þrettán þúsund hafa skrifað undir Alls ekki á móti því að fólk hafi það gott Réðust á dreng og tóku af honum hlaupahjól Myndir frá Austurvelli: „Fokkið ykkur úr firðinum“ Nýr meirihluti í Suðurnesjabæ „Við erum ekkert að biðja um einhverja sérmeðferð“ Brotist inn í tvö fyrirtæki Akranes og Akureyri dæmi þar sem hættan sé raunveruleg Of snemmt að segja til um hvernig eldurinn kom upp Hafi verið beggja vegna borðsins „Þetta var algjörlega magnað“ Rispur á bílum út um allan bæ og tjón upp á hundruð þúsunda Sjá meira
Myndavélarnar í nefi WB-57-þotunnar taka minnst 20 myndir á sekúndu, í sýnilegu og innrauðu ljósi. Í fimmtíu þúsund feta hæð verða þær fyrir ofan skýin og megnið af lofthjúpnum sem annars getur truflað mælingarnar. Frá jörðu verður lengst hægt að fylgjast með almyrkvanum í tvær mínútur og átján sekúndur. Með því að fljúga með skugga tunglsins lengir þotan þann tíma um rúmar 40 sekúndur, í tæpar þrjár mínútur samtals. Hvers vegna? Amir Caspi, leiðangursstjóri verkefnisins, segir almyrkva veita einstakt tækifæri til að skoða kórónuna. Ráðgátan sem Caspi vill rannsaka uppgötvaðist fyrir um hundrað árum. „Kórónan nær milljónum gráða á Celsíus og við skiljum enn ekki nákvæmlega hvernig orkan berst innan úr sólinni og út í kórónuna til að hita hana svona mikið.“ Til samanburðar er yfirborð sólarinnar um 5.500 gráðu heitt. Caspi segir mælingarnar geta sýnt hvernig orka ferðast um flókið segulsvið sólarinnar og hvernig plasma, eða jónað gas, verkar á það. Sama eðlisfræði komi við sögu í segulsviði jarðar, öðrum sólkerfum og jafnvel í kringum svarthol og nifteindastjörnur. „Við getum lært meira um það sem gerist um allan alheiminn með því að rannsaka stjörnuna sem er hér rétt hjá okkur.“ Örsprengingar eða bylgjur Tvær meginkenningar eru uppi um hvernig kórónan hitnar. „Önnur snýst um svonefnda nanóblossa, litlar sprengingar sem verða stöðugt og losa orku. Hin snýst um bylgjur sem ferðast um segulsvið sólarinnar, leysast þar upp og hita kórónuna.“ Caspi líkir bylgjukenningunni við örbylgjuofn. „Bylgjurnar skila orku inn í matinn og hita hann. Við teljum að eitthvað svipað kunni að gerast í segulsviði sólarinnar.“ Með myndunum úr þotunni vonast vísindamenn til að sjá hvor kenningin er ríkjandi í mismunandi hlutum kórónunnar og komast nær því að skilja hvernig orkan flyst. Caspi segist vona að ráðgátan verði að minnsta kosti að hluta leyst á okkar æviskeiði. Vísindin hafi þó þann eiginleika að hvert svar veki nýjar spurningar. „Ef við leystum allar ráðgátur alheimsins væri hann mjög leiðinlegur staður. En ég vona að við fáum mun meiri upplýsingar til að skilja hvernig sólin virkar og hvernig hún hefur áhrif á okkur hér á jörðinni.“
Almyrkvi 12. ágúst 2026 Bandaríkin Sólin Geimurinn Mest lesið Dýpsta októberlægð í rúm sextíu ár í uppsiglingu Innlent Segir kollega sína á þingi hafa framið húsbrot í fylleríisferð fyrir austan Innlent Óveður í aðsigi: Líklegt að flug raskist Innlent Appelsínugular og gular viðvaranir gefnar út Veður Alls ekki á móti því að fólk hafi það gott Innlent Skaut konu sína, börn og barnabörn Erlent Höfuðpaur Reykholtsmálsins fær átta ára dóm Innlent Yfir sjötíu prósent óánægja með Ingu Sæland Innlent Hóta að stöðva vopnakaup fyrir Úkraínu Erlent Henda mat eftir tölvuárás hitaði kæla upp í fimmtíu gráður Erlent Fleiri fréttir Sinnt útkalli þar sem grindverk hafði fokið fyrir akbraut Dómurinn segi ekki alla söguna Yfir sjötíu prósent óánægja með Ingu Sæland Leita enn að einum eftir alvarlega líkamsárás Höfuðpaur Reykholtsmálsins fær átta ára dóm Segir kollega sína á þingi hafa framið húsbrot í fylleríisferð fyrir austan Skipuð formaður Jafnréttissjóðs Dæmdur fyrir skattsvik vegna B Segir að þegar 13 þúsund skrifa undir verði stjórnvöld að hlusta Engin óbirt loforð eða leynilegt samkomulag Óveður í aðsigi: Líklegt að flug raskist Ekkert leynimakk í kjarasamningsgerð og óvenju djúp lægð er á leið til landsins Áminnti starfsmann spítalans fyrir að fletta upp sjúkraskrá konu Hlaut fyrstu verðlaun fyrir rannsókn í sjúkraþjálfun Dýpsta októberlægð í rúm sextíu ár í uppsiglingu Segir Bjarna hafa valið klæki og ófrið við Eflingu Bein útsending: Árleg friðarráðstefna Höfða friðarseturs Steinunn kjörin næsti forseti Alþjóðasamtaka lækna Þrettán þúsund hafa skrifað undir Alls ekki á móti því að fólk hafi það gott Réðust á dreng og tóku af honum hlaupahjól Myndir frá Austurvelli: „Fokkið ykkur úr firðinum“ Nýr meirihluti í Suðurnesjabæ „Við erum ekkert að biðja um einhverja sérmeðferð“ Brotist inn í tvö fyrirtæki Akranes og Akureyri dæmi þar sem hættan sé raunveruleg Of snemmt að segja til um hvernig eldurinn kom upp Hafi verið beggja vegna borðsins „Þetta var algjörlega magnað“ Rispur á bílum út um allan bæ og tjón upp á hundruð þúsunda Sjá meira