Sigur­jón Þórðar­son og sann­leikurinn

Alþingismaðurinn Sigurjón Þórðarson skrifar grein á vísi.is þar sem hann hefur áhyggjur af áhrifum aðildar að Evrópusambandinu á íslenskan sjávarútveg og sérstaklega sjávarbyggðir. Ég er honum sammála um að líklega verði afleiðingarnar miklar og neikvæðar, ekki bara fyrir sjávarbyggðir, heldur landið allt þegar til lengdar lætur. Aðal ástæða þess að við erum sammála er, eins og Sigurjón nefnir, áhrifaleysið. Þar nefnir hann sláandi dæmi um að samanlagður íbúafjöldi Raufarhafnar og Bakkafjarðar sem hlutfall af íbúafjölda Íslands (0,060%) sé sá sami og hlutfallslegur íbúafjöldi Íslands og Evrópusambandsins (0,088%). Auðvitað hafa menn allskonar sjónarmið um áhrif Bakkfirðinga og Raufarhafnarbúa á stjórnkerfi Íslands, en að óbreyttu og þegar til lengdar lætur verða þau líklega lítil sem engin.

Sigurjón verður að fara rétt með staðreyndir

Þrátt fyrir að við Sigurjón séum sammála um þennan þátt í greininni verður að gera þá kröfu til hans sem þingmanns og formanns fjárlaganefndar að rökstuðningur og tilvitnanir hans séu réttar og haldi vatni. Því miður er ekki svo. Í greininni vitnar Sigurjón til þess að ,,Vinnslustöðin lokaði á síðasta ári saltfiskvinnslu í Eyjum og jók síðan saltfiskvinnslu í fyrirtæki sínu í Portúgal“. Hvort tveggja er rangt og standast þær staðhæfingar ekki skoðun. Þessar upplýsingar hefði verið auðvelt að sannreyna áður en greinin var skrifuð og þannig komið í veg fyrir rangfærslurnar sem eru eftirfarandi:

Í fyrsta lagi þá lokaði Vinnslustöðin fiskvinnslunni Leo Seafood á síðasta ári. Sú fiskvinnsla framleiddi aðallega ferskar og frosnar afurðir úr ufsa, en einnig þorski, ýsu og karfa. Í fréttatilkynningu sem Vinnslustöðin sendi út í kjölfar lokunarinnar kom fram að hluti þess fiskjar (aðallega þorsks) yrði unninn í saltfiskvinnslu Vinnslustöðvarinnar. Annar afli yrði seldur á markaði. Ástæða lokunarinnar var hækkun veiðigjalda sem þingmaðurinn, þá formaður atvinnuveganefndar, stóð fyrir og kynnti sér sérstaklega með lestri margra umsagna. Hér má finna grein sem tíundar ástæður lokunarinnar betur.

Í öðru lagi þá keypti Vinnslustöðin framleiðslu- og sölufyrirtækið Grupeixe árið 2019. Grupeixe þurrkar og áframvinnur saltfisk sem saltaður er á Íslandi og Noregi, byggt á hundruð ára hefð. Áhrif þessara kaupa eru þau að árið 2018 saltaði Vinnslustöðin 2.300 tonn af þorski en 6.300 tonn á árinu 2025 í Vestmannaeyjum. Í ár er framleiðslan þegar komin yfir 6.000 tonn. Saltfiskvinnsla hefur því aukist í Vestmannaeyjum og kaupin eru því lykillinn að kröftugri saltfiskvinnslu Vinnslustöðvarinnar á Íslandi.

Verður Ísland brothætt byggð?

Sigurjón nefnir í greininni, svona í framhjáhlaupi, að aðrir flokkar en Flokkur fólksins hafi ekki áhuga á öðru en ,,jú, hækka eitthvað veiðigjöld eða lækka“. Hann var formaður atvinnuveganefndar í fyrra sem vann tillögur um tvöföldun veiðigjalda. Að mínu mati mun hækkun veiðigjaldanna hafa þau áhrif sem Sigurjón vísar til, að Ísland verði brothætt byggð. Með hækkun skatta og gjalda á sjávarútveg munu fyrirtækin leita leiða til að lækka annan kostnað.

Annars vegar gerist það með því að vinnslur sem vinna úr verðminni fisktegundum leggja upp laupana, eins og í tilfelli Leo Seafood eða vinnslur sem sérhæfa sig í aukategundum hverfa. Hins vegar munu sjávarútvegsfyrirtæki hefja vinnslu á fiski í löndum með lægri framleiðslukostnað og ríkisstyrkir eru til fjárfestinga. Við þekkjum styrkjakerfi Evrópusambandsins í sjávarútvegi og framleiðslukostnað þar. Vandinn er bara sá að eftir því sem fiskurinn er fluttur lengra minnkar ferskleikinn og gæðin sem við erum að selja í íslenskum afurðum. Á endanum verður enginn gæðamunur íslensks fiskjar við samkeppnisþjóðirnar eins og t.d. í þorski á afurðamörkuðum þar sem íslenskur þorskur er að jafnaði verðmætari en sá norski. Kostnaðarmunur mun draga vagn breytinganna í átt að lækkun tekna þjóðarbúsins af sjávarafurðum.

Áhrif auðlindagjalda á brothætta byggð Raufarhafnar

Svipuð áhrif skattabreytinga má þegar sjá á öðrum sviðum atvinnulífsins. Í því samhengi er áhugavert að vísa í nýlega frétt á RÚV um áhrif auðlindagjalda (líka nefnt innviðgjald og/eða gistináttagjald) sem þegar eru fram komin í ferðaþjónustu. Sunnudaginn 28. júní síðastliðinn var frétt á RÚV um áhrif innviðagjalds á komur skemmtiferðaskipa til Raufarhafnar. Hækkun þess hafði gríðarlega áhrif. Með markaðssetningu tókst Norðurþingi að fjölga komum skemmtiferðaskipa. Árið 2017 tóku Raufarhafnarbúar á móti sínu fyrsta skemmtiferðaskipi og tókst að auka tekjur hafnarinnar og um leið samfélagsins umtalsvert. Með álagningu gistináttaskatts árið 2024 á hverja koju í skemmtiferðaskipi og síðar hækkun árið 2025 (nú innviðagjald) hurfu skipin og þar með skatttekjur ríkisins sem og tekjur íbúa, safna og sveitarfélagsins. Það mun taka íbúana og sveitarfélagið mörg ár að koma sér í sömu stöðu og fyrir skattahækkanirnar og skila þannig skatttekjum til sameiginlegs sjóðs okkar allra, ríkissjóðs.

Segið satt frá og komið með röksemdir sem halda vatni

Í opinberri umræðu verða þingmenn að fara rétt með staðreyndir og byggja málflutning sinn á rökum sem standast skoðun. Sömu kröfu geri ég til þeirra sem vilja hafna aðild að Evrópusambandinu, þar á meðal Sigurjóns Þórðarsonar.

Höfundur er framkvæmdastjóri Vinnslustöðvarinnar í Vestmannaeyjum.