„Það er enginn réttindagæslu­maður starfandi á lands­byggðinni“

Velferðarnefnd Alþingis hefur skilað meirihlutaáliti um frumvarp til laga um réttindavernd fatlaðs fólks. 

Landssamtökin Þroskahjálp sendu inn umsögn um frumvarpið og formaður Þroskahjálpar segir vonbrigði hversu lítið tillit nefndin tók til ábendinga samtakanna en frumvarpið fer næst til annarrar umræðu á þingi. 

Réttindagæsla mun samkvæmt frumvarpinu heyra undir Mannréttindastofnun Íslands.

„Við höfum meiri áhyggjur af umgjörðinni og lögunum, hvernig þau eru unnin og það eru okkur vonbrigði hversu lítið tillit var tekið til þeirra ábendinga sem við lögðum fyrir velferðarnefnd í þessu máli,“ segir Guðmundur Ármann Pétursson formaður landsamtakanna Þroskahjálpar.

„Ekki nógu vel passað upp á að hún sé tryggð með þessum lögum“

Þó séu jákvæð atriði að finna í breyttu frumvarpi og nefnir sem dæmi að orðalag um sjálfsákvörðunarrétt einstaklingsins sé styrkt. Þá tekur Guðmundur fram að hjá Mannréttindatofnun starfi gott fólk sem sé vel fært að sinna réttindagæslu.

„Það er mjög stór veikleiki í framkvæmdinni að það eru annars vegar allt of fáir réttindagæslumenn starfandi og það er enginn réttindagæslumaður starfandi á landsbyggðinni. Lögin tækla ekki nógu vel að tryggja það.“

Þá þurfi sérstaklega að huga að frumkvæðisskyldu réttargæslunnar.

„Það er ekki nógu vel passað upp á að hún sé tryggð með þessum lögum, það er til dæmis engin skylda til vettvangsheimsókna og virkrar eftirfylgni.“

Segir dregið úr sérfræðiþekkingu til að hraða málsmeðferð

Guðmundur segir að velferðarnefnd hafi verið gert grein fyrir að einstaklingsmálum sem komi á borð Þroskahjálpar hafi fjölgað gríðarlega síðustu misseri.

„Við höfum bara miklar áhyggjur af stöðunni og réttindagæslan er fyrir marga í rauninni síðasta haldreipið. Það þarf að vera þétt og það þarf að vera sterkt og við erum mjög hrædd um að það sé ekki í raun í þessari umgjörð sem er núna verið að skapa.“

Um sé að ræða viðkvæmasta hóp samfélagsins. Þá hefur Guðmundur áhyggjur af niðurlagningu nefndar sem úrskurðað hefur um hvort beita eigi einstakling nauðung.

„Biðtíminn eftir ákvörðun sérfræðinefndarinnar hefur verið allt of langur og ég held að það séu allir sammála um það að það þarf að gera betur þar. Það er í rauninni verið að draga úr sérþekkingunni til þess að hraða málsmeðferðinni.“

Hefði viljað sjá velferðarnefnd taka skrefið

Einnig nefnir Guðmundur að athugasemdir um orðalag varðandi persónulega talsmenn fatlaðs fólks hafi ekki verið teknar til greina.

„Við erum að vinna með þeim hætti að við erum að valdefla fatlað fólk og tryggja að það sé sinn eigin talsmaður. Við lögðum það til við nefndina að þessu hugtaki yrði breytt og að talað sé um persónulegan aðstoðarmann því löggjöfin á ekki að draga úr þinni valdeflingu með því að skipa þér talsmann.“

„Nefndin tekur undir þetta en sendir svo góðlátlega beiðni til ráðuneytisins sem eru ákveðin vonbrigði, við hefðum viljað sjá skrefið tekið og hugtakið fært til samtímans. Því fatlað fólk þarf ekki talsmenn.“