„Ég treysti því að lög­reglan muni skoða þetta mjög ræki­lega“

Lögreglan á Suðurnesjum handtók í gær mann þar sem rafbyssu var beitt við handtökuna. Hafði lögregla verið kölluð út vegna manns í ójafnvægi en hann hafði hellt yfir sig íkveikivökva.

Grímur Atlason framkvæmdastjóri Geðhjálpar segir samtökin hafa haft áhyggjur þegar lögregla tók rafbyssur í notkun.

„Úti í heimi hefur þetta verið notað á fólk sem á ekki að vera að nota þetta á og það getur alveg gerst hér á Íslandi líka. Það þarf að hafa í huga að þetta er auðvitað vopn. Þú færð straum og lamast,“ segir Grímur í samtali við fréttastofu.

Nefnd um eftirlit með lögreglu fær atvikið sem varð í Reykjanesbæ til skoðunar. Í samtali við lögreglustjórann á Suðurnesjum kemur fram að lögreglumenn á vettvangi íhuguðu að beita öðrum valdbeitingartækjum en hætta hafi verið metin of mikil.

„Ég treysti því að lögreglan muni skoða þetta mjög rækilega en mér finnst óhugnalegt þegar svona er notað. Við vorum ekki á staðnum, ekki inn í staðnum og getum ekki sagt að þetta hefði farið öðruvísi ef þetta hefði verið svona og svona,“ segir Grímur.

„Hins vegar í aðstæðum þar sem fólk er í persónulegri krísu þá er ákveðin tækni sem er betra að beita ef hægt er og ég vona að lögeglan kunni það og noti. En því miður þá er reynslan að það hefur ekki verið gert og það hefur jafnvel endað mjög illa.“

Eðlisfræðikunnáttan segir að ekki skuli nota rafmagn í þessum aðstæðum

Hann segir þekkt að lögregla þurfi að hafa afskipti af fólki sem er í einhvers konar persónulegri krísu eða glímir við andleg vandamál.

„Við höfum bent á það í gegnum tíðina að það virðist vera ákveðið þekkingarleysi á hlutum sem er verið að takast á við og þá geta hlutirnir þróast í ranga átt á staðnum. Við viljum meina að það er verið að beita aðferðum víða um heim þar sem er sérstakt teymi hjá lögreglunni sem fer í útköll sem þetta.“

Eins og áður segir hafði maðurinn sem handtekinn var í gær hellt yfir sig íkveikivökva og í kjölfarið borið eld að sér með kveikjara. Maður sem varð vitni að atvikinu sagði að kviknað hefði í manninum eftir að lögregla beitti rafbyssu. Hann var látinn eyða myndskeiði sem hann tók af handtökunni og sagði síðar í samtali við fréttastofu að hann gæti ekki fullyrt að rafbyssan væri ástæðan fyrir að eldur hafi kviknað.

„Eðlisfræðikunnátta mín segir mér að ég vil ekki nota rafmagn þar sem kemur neisti í svona aðstæðum. Auðvitað hljómar þetta ekki vel en þegar rætt var um að innleiða ætti þessi vopn í vopnabúr lögreglunnar þá var talað um að þetta gæti gerst. Hins vegar er erfitt að segja að þetta hafi verið kolrangt því ég var ekki á staðnum.“

„Það hefur ekki verið haft samband við okkur“

Geðhjálp hefur átt í samskiptum við lögregluyfirvöld þegar alvarlegir atburðir hafi gerst um hvernig eigi að bregðast við þegar lögregla þarf að hafa afskipti af fólki í andlegu ójafnvægi.

„Við höfum boðist til að koma inn í endurmenntun og síðan ræða við nýja lögregluþjóna sem koma inn. Að við fengjum að koma og tala og með fólk sem segir frá sinni reynslu. Svona samtal það eykur skilning. Því miður hefur það ekki gerst, það hefur ekki verið haft samband við okkur.“

Geðhjálp hafi setið marga fundi vegna þessara mála.

„Við áttum í ágætis sambandi við ríkislögreglustjóra um þetta en við erum ekki á vettvangi að hitta lögregluþjóna.“

Grímur vill jafnframt ítreka að myndin sem samfélagið hefur af fólki með andleg vandamál sé ekki góð. 

„Þessi heimur er margslunginn og það er svo margt sem getur komið upp á. Þá er gott að átta sig á að það er ekki allt hættulegt. Myndin sem við höfum af öllu svona geði, það er búið að teikna hana upp eins og hún sé hættuleg. Það hefur verið rannsakað og geðrænar áskoranir auka ekki hættuna á einhverju hræðilegu.“

Koma þurfi fordómum út úr samfélaginu.

„Hins vegar, ef einhver sem hefur verið að glíma við vandamál gerir eitthvað, þá kemur það yfirleitt fram. Þegar maður heyrir það þá er maður tilbúinn að styðja þessa kenningu, að fólk sé hættulegt. Það þarf að koma því út úr samfélaginu, þeim fordómum,“ segir Grímur Atlason, framkvæmdastjóri Geðhjálpar.