Ís­land 2.0

Nú eru sveitarstjórnarkosningar að baki og gera má ráð fyrir að fyrirhuguð þjóðaratkvæðagreiðsla um að hefja aftur aðildarviðræður við Evrópusambandið taki hið pólitíska svið á næstunni. Það er þó svo að segja má að „baráttan“ um hvort hefja eigi þessar viðræður að nýju hafi verið í gangi í u.þ.b. ár, eða allavega frá því að Ursula von der Leyen heimsótti landið í fyrrasumar og upplýsingar tóku að berast um það að líkur væru á því að Ísland væri í sterkri stöðu til að ná góðum samningum varðandi þau mál sem út af standa þegar kemur að aðild að Evrópusambandinu, en það eru fyrst og fremst sjávarútvegs- og landbúnaðarmál, sem og byggðamál í breiðu samhengi.

Ég hef fylgst með, og skrifað um, umræður um Evrópumál á Íslandi, meira og minna allan minn akademíska feril, sem spannar nú u.þ.b. 30 ár, og því hafa þau þungu orð sem hafa verið látin falla ekki komið mér á óvart. Samskonar orðræða var til staðar þegar við gengum í EFTA 1970, sem og í tengslum við samninginn um Evrópska Efnahagssvæðið 1992-4. Hér átti allt að fara á verri veg. Við áttum að missa sjálfstæðið. Hér átti allt að fyllast af erlendu starfsfólki sem tæki vinnu frá heimamönnum. Við áttum að missa yfirráðin yfir auðlindunum. Þetta eru allt saman þekkt stef og eiga það sammerkt að vera ætlað að vekja sterkar tilfinningar. Og það gera þau. Nú síðast hefur jafnvel formaður Heimssýnar lýst yfir ótta sínum um að frekari skref í átt að Evrópusamstarfi gætu leitt til ofbeldis af hálfu andstæðinga þess. Það verður að ætla að hann viti um hvað hann er að tala þar og kannski þá ástæða fyrir hann og hans fólk til að tóna aðeins niður heimsendaspádómana í sínum áróðri.

Því það er auðvitað svo að þessir heimsendaspádómar eru fullkomin þvæla. Nú, rétt eins og 1970 og 1994. Í fyrsta lagi, það að segja „já“ í haust, leiðir aðeins til þess að aðildarviðræður þær sem við vorum í 2009-2013 verða teknar upp að nýju. Heimurinn fórst ekki þá, hann mun ekki heldur gera það nú. Í öðru lagi, þá gengjum við ekki í Evrópusambandið nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild. Þá myndu liggja fyrir, svart á hvítu, þær forsendur sem því fylgdu að taka fullan þátt í þessari alþjóðastofnun sem 27 fullvalda evrópsk lýðræðisríki eru aðilar að. Þá gætum við metið í alvöru hvort það myndi þýða endalok sjálfstæðis Íslands. Ég hef mínar efasemdir um að svo myndi verða, en ef það væri niðurstaða aðildarviðræðnanna myndi ég að sjálfsögðu segja “nei” við þeim samningi.

Atkvæðagreiðslan í haust snýst um hvort við viljum fá á borðið þau tækifæri sem kunna að liggja í aðild. Þau eru í mínum huga fyrst og fremst þessi:

1. Byggðamálin. Við Íslendingar erum í hópi ríkustu þjóða heims þegar kemur að tekjum á mann. Vandamálið okkar er hinsvegar það hvað við erum fá. Við erum bara 400 þúsund. Þessar miklu tekjur duga engan veginn til að byggja upp fyrsta flokks innviði á okkar stóra og erfiða landi. Það er reyndar langt í land þar. Við erum FÁTÆK þegar kemur að innviðum. Að því sögðu gætu legið gríðarleg tækifæri fyrir okkur í því að fá aðgang að stærsta byggðaþróunarsjóði Evrópu, sem hefur yfir að ráða árlega upphæð sem nemur fimmföldum fjárlögum íslenska ríkisins. Við ættum að semja við Evrópusambandið um aðkomu að stórfelldri innviðauppbyggingu hér á landi. Jarðgöng, brýr, þjóðvegir, rafrænir innviðir, styrkir til nýsköpunar á landsbyggðunum. Þau tækifæri sem felast í þessu fyrir hinar dreifðu byggðir landsins eru gríðarleg. Hver þau væru kemur í ljós ef við segjum „já“ í haust.
2. Evran. Við Íslendingar erum búin að velta fyrir okkur mögulegum kostum þess að losna út úr lífskjaragildru krónunnar í um tvo áratugi núna, þannig að rökin eru orðin nokkuð vel þekkt. A.m.k. mættum við búast við umfangsmikilli lækkun vaxta og að verðtrygging heyrði sögunni til. Það hefur verið sagt „já“ af minna tilefni.
3. Öryggi og skjól. Evrópusambandið er að stærstum hluta samtök smárra ríkja. Innan þess eru tvö ríki sem eru álíka fjölmenn og Ísland; Lúxemborg og Malta. Síðan eru önnur sem eru aðeins stærri, eins og Kýpur og Eistland. Og svo eru fleiri sem eru álitin smáríki á alþjóðlegum vettvangi eins og Írland, Danmörk, Finnland, Króatía, Tékkland, Slóvenía, Slóvakía o.fl. En þar eru líka stór og öflug ríki eins og Þýskaland og Frakkland. Þessi klúbbur stendur vörð um sameiginlega hagsmuni aðildarríkja sinna, þegar kemur að öryggismálum, (dæmi er t.d. þegar Grænlandi var hótað vopnaðri yfirtöku fyrr á árinu) sem og í tollastríðum samtímans. Þar er Evrópusambandið í krafti stærðar sinnar með verkfæri sem virka, en Evrópusambandið er annað stærsta hagkerfi jarðarinnar á eftir Bandaríkjunum.

Kæri lesandi, þjóðaratkvæðagreiðslan í haust á að vera til að kanna hug þjóðarinnar til að setja af stað ferli til að fá úr því skorið hvort ofangreind atriði gætu orðið til að styrkja stöðu Íslands til framtíðar og til heilla fyrir komandi kynslóðir. Það er mín skoðun að slíkur könnunarleiðangur sé einnar messu virði. Segjum „já“ í haust og sjáum hvort Ísland 2.0 sé ekki í sjónmáli.

Höfundur er formaður Evrópuhreyfingarinnar.