Ógnir núna ekkert á við á­hættu fram­tíðar

Við lifum tíma aukinnar óvissu í alþjóðamálum. Birtingarmyndirnar eru ýmsar, svo sem vopnuð átök milli ríkja, tollastríð sem skekja efnahagslíf heimsins, aukin samfélagsskautun og bakslag í mannréttindamálum. Þessi óheillaþróun og sú óvissa sem henni fylgir breytir eðlilega forgangsröðun ríkja, fyrirtækja og einstaklinga og hefur áhrif á daglegt líf okkar allra. Þegar við bregðumst við því sem brennur heitast á okkur hverju sinni verðum við þó jafnframt að gæta þess að missa ekki sjónar á heildarmyndinni.

Í nýlegu áhættuyfirliti World Economic Forum (Global Risk Report 2026) má sjá að stærstu áhætturnar til skemmri tíma (þ.e. næstu 2 árin) tengjast einkum efnahagslegum og vopnuðum átökum ríkja, samfélagsskautun, upplýsingaóreiðu og spennu milli ríkja með tilheyrandi áhrifum á markaði, tækniþróun, virðiskeðjur og lagaumgjörð. Á meðan hafa þær áskoranir sem við stöndum frammi fyrir er varðar náttúru og ósjálfbæra nýtingu hennar ekki lagast. Við, mannfólkið, höfum á síðustu 150 árum valdið stórfelldum breytingum á loftslagi með bruna jarðefnaeldsneytis, eytt vistkerfum, útrýmt dýrategundum og nýtt takmarkaðar auðlindir jarðar með óendurnýjanlegum hætti. Þetta hefur komið skýrt fram í hverri vísindaskýrslunni á eftir annarri og nú síðast í stöðuskýrslunni „State of the Global Climate 2025“ sem Alþjóðaveðurfræðistofnunin gaf út í vikunni. Þegar horft er lengra fram á veginn (þó ekki nema til næstu 10 ára) stendur mest ógn af áhættum sem tengjast umhverfi, loftslagi og náttúru – þessar ógnir eru nú þegar raunverulegar og undirliggjandi þáttur í þeirri óvissu sem ríkir til skamms tíma.

Með öðrum orðum: skammtímaóvissan er raunveruleg og brýn, en langtímaáskoranirnar hverfa ekki - þær bíða ekki á meðan við sinnum öðru.

Bakslag í sjálfbærni ekki í boði

Það er eðlilegt að óvissa samtímans hafi áhrif á forgangsröðun en hún má ekki leiða til þess að við leysum vandamál dagsins í dag á kostnað morgundagsins. Ábyrg forysta felst í því að taka ákvarðanir sem standast tímans tönn - efnahagslega, samfélagslega og umhverfislega. Þetta á ekki bara við um þjóðfélög heldur einnig einstök fyrirtæki. Til að komast í gegnum þann storm sem nú geisar þarf að taka ákvarðanir hratt og sýna sveigjanleika en til að stíga öldurnar sem framundan eru þurfa þær ákvarðanir að ganga upp í sjálfbærum heimi. Meðvitund um áhrif starfsemi á náttúru, loftslag og samfélög – og þær áhættur og tækifæri sem framtíðin ber í skauti sér – er grundvöllur rekstrarstöðugleika til langs tíma. Sjálfbærni skiptir máli. Fyrirtæki geta ekki valið á milli sjálfbærni eða samkeppnishæfni, markaðsforskots eða loftslagsmála, hagkvæmni eða umhverfismála.

Fyrir orkufyrirtæki þjóðarinnar er bakslag í sjálfbærni einfaldlega ekki í boði. Sjálfbærni er samofin tilgangi okkar og framtíðarsýn um sjálfbæran heim, knúinn endurnýjanlegri orku.

Við erum vön að horfa til langs tíma samhliða því að taka ákvarðanir um leið og þess þarf. Eins og önnur fyrirtæki þurfum við að vera samkeppnishæf, ráðstafa fjármunum okkar, fjármunum þjóðarinnar, af vandvirkni og skynsemi. Og eins og önnur fyrirtæki þurfum við að fara vel með þær auðlindir sem okkur er trúað fyrir og taka ábyrgð á þeim áhrifum sem starfsemin hefur. Framtíðin ræðst ekki af skammtímahugsun.

Höfundur er forstöðumaður loftslags og sjálfbærni hjá Landsvirkjun.