Ein eða tvær ak­reinar, þar liggur efinn

Sjaldan hafa sex metrar af malbiki fengið jafn mikla athygli og nú, en það er u.þ.b. breiddin sem tvær akreinar á Suðurlandsbraut taka. Í nýrri deiliskipulagstillögu fyrir götuna er lagt til að klippa tvær af fjórum akreinum fyrir almenna bílaumferð í burtu til að rýma fyrir m.a. Borgarlínu: sérrými fyrir hágæða almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu. Borgarlínan er mikilvægt og þarft verkefni bundið Samgöngusáttmála höfuðborgarsvæðisins.

Borgarlína eftir Suðurlandsbraut er hluti af svokallaðri fyrstu lotu sem mun liggja úr Hamraborg, um miðborg Reykjavíkur og austur á Ártúnshöfða. M.a. er hafin er vinna við byggingu Fossvogsbrúar, mikilvægum hlekk fyrstu lotunnar og búið er að samþykkja deiliskipulag fyrir suma áfanga fyrstu lotu Borgarlínu. En nú liggur fyrir einn snúnasti leggurinn í umræddu leiðarkerfi Borgarlínunnar en það er Borgarlína eftir Suðurlandsbraut, frá Kringlumýrarbraut að Skeiðarvogi. Deiliskipulagstillagan fyrir þennan legg liggur nú í skipulagsgátt til umsagnar.

Verkefnið er snúið, því Suðurlandsbrautin, frá Kringlumýrarbraut að Skeiðarvogi, er ein af lykil-umferðaræðunum í borginni. Ein umferðarmesta gatan í borginni, sem ekki er stofnvegur í eigu Vegagerðarinnar, líkt og Miklabraut til dæmis. Á hverjum degi aka um um götuna 22-24 þúsund bílar, sem er álíka og á Hringbraut vestan Hofsvallagötu og tæpur helmingur af Miklubraut milli Grensásvegar og Háaleitisbrautar. Þetta er því sá götukafli sem ber langmesta umferð af öllum þeim götum sem ráðgert er að Borgarlínan aki um, alla vega í fyrstu lotu.

Allt frá því frumdrög 1. lotu Borgarlínu voru kynnt 2021 hefur stefnan verið að þar sem Borgarlínan blandast bílaumferð sé legan höfð miðlæg og ekki fleiri en ein akrein fyrir bílaumferð sitt hvoru megin. Fyrir því eru mjög góð rök, s.s. til að aðstæður gangandi séu sem bestar og að göturými verði ekki of frekt á pláss. Og ein akrein í hvora átt fyrir almenna umferð gengur vel upp víðast hvar, enda umferðarmagnið á öðrum leggjum ekki mjög hátt. Á Nauthólsvegi sem dæmi. Á Suðurlandsbraut er umferðarmagnið hins vegar mun meira. Stefnan er samt skýr, ein akrein í hvora átt skal vera hámark.

Hér verður ekki gerð tilraun til að svara því hvort Suðurlandsbrautin beri það að akreinum verði fækkað jafn eindregið og í deiliskipulagstillögunni. En á götu með um og yfir 20 þúsund bílum á sólarhring, með mörgum ljósagatnamótum sem rjúfa flæðið reglulega, er almennt talið að tvær akreinar í hvora átt séu ekkert sérstakt óhóf. En hugsanlega ákveðinn lúxus líka. Það sem skiptir miklu máli líka er hverjar aðstæður eru í sitt hvorum enda slíkrar götu, hvort þar taki við flöskuhálsar. Margt bendir til að það sé raunin á Suðurlandsbraut, en orsakir biðraða síðdegis er líklega mest að finna austast í götunni, þar sem hringtorg og tenging við Miklubraut eru mjög löstuð. Þar skiptir fjöldi akreina á Suðurlandsbraut sjálfri e.t.v. ekki höfuðmáli.

Það er samt áleitin spurning hvort það sé eðlilegur og hófstilltur aðdragandi að verkefni eins og þessu að ákveða fyrirfram jafn eindregið að draga úr afkastagetu á götu eins og Suðurlandsbraut, sem telst kerfislega mikilvæg. Hún mun áfram verða mikil umferðargata, jafnvel þótt hlutdeild almenningssamgangna hafi náð tilsettu marki og Miklabraut hefur verið lögð í jarðgöng eða stokk (og meiri umferð leitar þangað) 2040. Þá bendir umferðarlíkan til að umferðin verði ríflega 17 þúsund bílar á sólarhring. Samt alveg ágætlega í lagt. Og af því búið er að taka ákvörðunina fyrirfram liggur ekkert fyrir um hvað þetta þýðir varðandi aukinn tafatíma og biðraðamyndun frá því sem nú er.

Óvissa sem þessi er aldrei góð þegar miklir hagsmunir eru undir. Hún kyndir undir átök. Og það er því dálítið óheppilegt að svo virðist sem frekari greiningarvinna (umferðarhermanir með sviðsmyndum m.a.) verði látin bíða betri tíma – sem undanfara verkhönnunar götunnar líklega. Slík vinna getur svarað mikilvægum spurningum. Reykjavíkurborg hefur áður gert miklar kröfur um ítarlega forvinnu við gerð deiliskipulagsáætlana, einkum einkaaðila, til að skera úr um óvissu sem hafa áhrif á rýmisþörf. Það væri ekkert óeðlilegt að gera slíkar kröfur hér.

Og hugsanlega ætti slík vinna að byggja á aðeins meira frelsi til handa þeim sérfræðingum sem vinna með verkefnið. T.d. að ekki sé útilokað að heimila tvær akreinar í báðar áttir þar sem þörfin gæti verið mikil, t.d. í gegnum stutta kafla með ljósastýrðum gatnamótum. Það væri ekkert brot á neinum lögmálum: Í Kaupmannahöfn var verið að leggja lokahönd á miðlæga Borgarlínu – léttlest – á Hringvegi 3 (Ringvej 3) sem umlykur vesturhluta borgarinnar. Hönnunarforsenda þar var að varðveita afkastagetu bílaumferðar, enda kerfislega mikilvæg gata í Kaupmannahöfn. Þar var ráðist í mjög umfangsmiklar hermanir á umferð til að ganga úr skugga um að það tækist. Umferðin á Hringvegi 3 er um margt sambærileg við Suðurlandsbrautina og liggur m.a. í gegnum borgarhverfi. Og verður með tveimur akreinum í báðar áttir. Það þarf kreatífa hugsun að líta á götuna í dag sem einhverja hraðbraut – enda hraði skiltaður lágt og breiddum akreina haldið í ítrasta lágmarki. Ekki er að sjá annað en mikla ánægju með verkefnið eftir opnun.

Heilt yfir er söknuður að ítarlegri grunnvinnu með rýmri forsendum í þessu verkefni. Það er hægt að færa rök fyrir því að deiliskipulagstillaga, með föstum landfræðilegum skorðum, sé ekki tímabært skref. Vissulega má gera breytingar síðar, komi í ljós verulegar áskoranir sem ekki eru leystar öðruvísi en með deiliskipulagsbreytingu. En það virkar ekki eins og besta mögulega aðflugið í þessu verkefni. Og eins hefði verið gaman að sjá virkari þátttöku fasteignaeigenda meðfram Suðurlandsbraut sem byggð væri á sameiginlegum skilningi. Ef gatan á að verða skemmtileg breiðgata væri upplagt að reisa breiða aðlaðandi gangstétt þétt við verslunarglugga þeirra húsa sem þar eru og blandaða umferð bifreiða og reiðhjóla í hliðargötunni sem þar verður. Því er ekki fyrir að fara í þessari nálgun, sem er glatað tækifæri, því miður.

Höfundur er skipulagsverkfræðingur.

Heimildir:

Ringby/Letbanesamarbejdet: Udredning om Letbane på Ring 3. Udkast 11.1.2013.

Glostrup Kommune. ViaTrafik: Vej- og Trafikplan 2014 analyser.

Avisen.dk: Letbane er stor success. Sótt 9.2.2026