Öryggi Ís­lands á ólgutímum

Á tímum vaxandi óvissu er nauðsynlegt að slaka hvergi á varðstöðu um hagsmuni þjóðarinnar á sviði utanríkis- og öryggismála. Ljóst er að það alþjóðakerfi sem við höfum búið við frá lokum síðari heimsstyrjaldar leikur á reiðiskjálfi. Þar eru að verki réttnefndir ógnarkraftar sögunnar sem framkalla óvissu langt umfram þá sem við höfum átt að venjast og skapa hættur sem fráleitar þóttu fyrir aðeins örfáum árum.

Við sjáum ný veldi rísa í austri og áhrif þess á ríki sem lengi hafa haft forystu á alþjóðavettvangi. Ný þjóðaröryggisstefna ríkisstjórnar Bandaríkjanna endurspeglar vel þennan breytta veruleika. Aðgerðir Bandaríkjamanna í Venesúela um liðna helgi og ásókn þeirra í yfirráð yfir Grænlandi eru fyllilega í samræmi við þá stefnu og afstöðu þeirra til vesturhvels jarðar.

Íslensk utanríkisstefna hvílir á virðingu fyrir alþjóðalögum, fullveldi og sjálfsákvörðunarrétti þjóða. Við blasir að sótt er að þessum grunngildum víða um heim. Því er brýnt að ræða stöðu Íslands sem smáríkis í ljósi þeirrar óvissu sem nú ríkir í alþjóðamálum og í okkar nánasta umhverfi. Við getum ekki lokað augunum í þeirri trú að staða okkar sé sú sama og áður um leið og allt umhverfi okkar tekur sögulegum breytingum með nýjum áskorunum og ógnum.

Grunnstoðir íslenskra öryggis- og varnarmála – aðildin að Atlantshafsbandalaginu og tvíhliða varnarsamningurinn við Bandaríkin – standa óhaggaðar og skipta sköpum fyrir okkur. Hagsmunum smáríkis er best borgið í samstarfi og eðlilegt er að við treystum jafnframt böndin við nágranna- og vinaþjóðir okkar. Og breikkum stoðir okkar á sviði varnar- og öryggismála. Þegar hafa verið stigin skref í þá átt, m.a. með auknu samstarfi við Finna og Þjóðverja. Ég tel einboðið að áfram verði unnið að nánara samstarfi við þær þjóðir í okkar heimshluta sem virða og verja þau gildi sem vestræn lýðræðissamfélög hvíla á. Dýpra samtal og samvinna við Evrópusambandið er þar lykilbreyta.

Enginn getur séð í gegnum þoku tímans, en í slíkum ólgusjó er það ábyrgðarhlutverk okkar að sýna varkárni, vera raunsæ og hugsa skipulega um það hvernig við getum best tryggt hagsmuni og öryggi Íslands til langframa. Sundurlyndi, yfirlýsingagleði og dauðahald í horfinn heim er ekki það sem við þörfnumst nú um stundir.

Höfundur er utanríkisráðherra og formaður Viðreisnar.