Já eða Nei - Til­raun til að ramma inn um­ræðuna

Nú hefur ríkisstjórnin boðað að við Íslendingar fáum tækifæri til að greiða atkvæði um hvort við veitum henni heimild til að halda áfram aðildarviðræðum við Evrópusambandið og þar með svara spurningum um hvað full aðild að sambandinu myndi fela í sér fyrir Ísland.

Margir mætir menn hafa þegar ruðst fram á ritvöllinn til að finna þessari hugmynd allt til foráttu. Það er ekkert um að semja. Áhrifaleysi Íslands yrði algert innan Evrópusambandins. Sambandið er brennandi hús. Jafnvel dylgjur um föðurlandssvik. En þegar rykið hefur sest, menn ná andanum eftir upphrópanir og búið er að taka hástafina af á yklaborðinu væri kannski ráð að íhuga um hvað málið snýst í raun.

Í fyrsta lagi verða menn að svara spurningunni um hvort þeir eru fylgjandi aðild Íslands að EES samningnum með frjálsri för og aðgang að innri markaðinum og almennt þeirri hugmynd að það sé hagfellt fyrir Ísland að eiga í samstarfi við Evrópuþjóðir.

Ef svarið er nei, þá er það vissulega afstaða sem ber að virða. Hins vegar er hægt að gera þá kröfu til málsmetandi manna, sem leiða vilja umræðuna, að þeir þá jafnframt geri grein fyrir hver þeirra framtíðarsýn er utan Evrópusamstarfs. Hvar þeir vilja meina að Íslendingar eiga að skipa sér sess og hvernig það þjónar hagsmunum landsmanna.

Ef svarið er já, ég er fylgjandi aðild að EES samningnum en tel hagsmunum Íslands best borgið utan Evrópusambandsins, þá er að sama skapi rétt að gera þá kröfu að gerð sé grein fyrir hvers vegna. Hverjir eru kostir EES samningsins umfram fulla aðild að Evrópusambandinu? Hvers vegna er aðkoma að því að móta reglur innri markaðsins ekki æskileg? Hvað breytist við fulla aðild og hvað breytist ekki?

Þetta eru spurningarnar sem við þurfum að velta fyrir okkur í þessari atrennu. Allar vangaveltur um hvort hægt sé að semja um sérlausnir eða undanþágur – hvernig full aðild að Evrópusambandinu myndi líta út – eru einmitt vangaveltur. Hins vegar getum við tekið upplýsta ákvörðun um hvort við viljum fá úr því skorið.

Höfundur er lögmaður og sérfræðingur í EES rétti.