Lög­reglu­menn fari huldu höfði af ótta við of­beldi

Fjölnir var til viðtals í Bítinu á Bylgjunni í morgun. Með honum var Hildur Kristín Þorvaldsdóttir, varðstjóri hjá lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu.

Þrír menn hlutu í síðasta mánuði skilorðsbundna dóma fyrir að kveikja í bifreið lögreglukonu sem starfaði í fíkniefnadeild þegar kveikt var í bílnum. Ekki var kært fyrir brot gegn valdstjórn því ekki þótti sannað að mennirnir hafi vitað að konan hafi verið lögreglukona en þeir áttu að fá greitt fyrir að kveikja í bílnum.

Fjölnir og Hildur fóru vítt og breitt í viðtalinu og ræddu öryggi lögreglumanna í starfi og fjölgun tilvika þar sem þeir eru beittir ofbeldi í starfi eða jafnvel hótunum. Fram kom í nýrri löggæsluáætlun að 58 prósent lögreglumanna hafi orðið fyrir ofbeldi eða hótunum í starfi.

Hildur Kristín segir það gríðarlegt áfall að verða fyrir líkamlegu ofbeldi eða hótunum. Þá sé það lögreglumönnum líka erfitt að þurfa að útskýra þetta fyrir maka sínum eða börnum.

„Þú þarft mögulega að fela lögheimili þitt, mögulega að dylja skráðan einstakling á bílnum þínum og fara huldu höfði í samfélaginu af ótta við einhvers konar ofbeldi,“ segir hún og að þessu fylgi gríðarlegt álag.

Hildur segir dæmi um þetta meðal lögreglumanna en þetta sé ekki endilega hefðbundið. Hildur Kristín segist sjálf hafa þurft að gera þetta að einhverju leyti.

„Ég hef persónulega orðið fyrir ofbeldi í starfi og það er gríðarlegt áfall,“ segir hún og að það sé erfitt að standa í ferlinu að ganga á eftir því.

„Að kæra fari af stað, skrifa skýrslur, þú ert mögulega með áverka og þarft að nótera það hjá lækni,“ segir hún og að kerfið geti flækt hlutina.

Lögreglumenn ósáttir við framgang mála

Hún segir umtal innan lögreglumanna um að þeir séu ósáttir við framgang slíkra mála.

Fjölnir er staddur á ráðstefnu á Spáni og hann segir þar á oddi ofbeldi gegn lögreglumönnum og andlega líðan þeirra. Þar er til dæmis einnig rædd staða lögreglumanna á mótmælum sem hafa verið ansi tíð síðustu vikur í Evrópu.

Spurður um aukna vanvirðingu og ofbeldi gegn lögreglumönnum í starfi segir Fjölnir það í gegnum tíðina hafa verið þannig að lögreglumenn geti hafa orðið fyrir áverkum í starfi, til dæmis við handtöku, en hótanirnar gegn þeim séu nýjar. Það hafi helst fíkniefnalögreglumenn orðið fyrir slíku. Fjölnir segist sjálfur til dæmis hafa eytt einu sumarfríi með glóðarauga eftir að hafa verið skallaður daginn áður en hann hóf fríið.

Hann tekur undir með Hildi um að lögreglumenn séu ósáttir við það hvernig er tekið á þessum málum, við ákærur og dóma og telji að þeir njóti ekki réttarverndar.

Hann tekur dæmi um bíl lögreglumanns sem var kveikt í og að hann hafi verið „hlægilega vægur“ og þar hafi ekki verið ákært fyrir ofbeldi gegn valdstjórninni. Fjölnir segir saksóknara þar mögulega ekki hafa talið sig geta sannað að mennirnir sem kveiktu í bílnum hafi vitað að lögreglumaður ætti bílinn og því hafi ekki verið hægt að ákæra fyrir það.

Lögreglumenn líka fólk með fjölskyldur

Fjölnir segir að á ráðstefnunni sem hann er á sé mikið talað um að á bak við búninginn sé manneskja og fjölskylda.

„Lögreglumenn eru bara fólk,“ segir hann og að þeir hafi oft meiri áhyggjur af fjölskyldum sínum en sjálfum sér.

Spurður um úrræði í boði fyrir lögreglumenn sem verða fyrir einhvers konar áfalli í starfi segir hann úrræðin því miður misjöfn eftir embættum. Þeim bjóðist sálfræðiþjónusta og viðrun eftir stór áföll.

Hann segir sjálfsvígstíðni meðal lögreglumanna í heiminum mjög háa og tölurnar segi að lögreglumaður taki líf sitt annað hvert ár.

Hildur hefur verið lögreglumaður í ellefu ár.

„Mér líður eins og þetta sé búið að stökkbreytast,“ segir hún og að þegar hún hóf störf hafi lögreglumenn helst verið að slasast við handtökur en núna hafi komið upp mál þar sem ofbeldið er skipulagðara og hópar leggja á ráðin gegn lögreglumönnum.

Þarf að taka ofbeldismenningu alvarlega

Í málinu sem Fjölnir nefndir, þar sem kveikt var í bílnum, hafi mennirnir viðurkennt að hafa fengið greiðslu fyrir og hún telur þetta mikið áhyggjuefni.

„Það þarf að taka þessu alvarlega,“ segir hún og á þá við dómskerfið, í rannsókn og hjá ákæruvaldi. Hún telur að talað sé um slíkt ofbeldi af of miklu léttvægi og að það þurfi að taka á þessari ofbeldismenningu af meiri hörku.

Fjölnir segir þessi mál hafa verið rædd á ráðstefnunni og lögreglumenn erlendis þekki þetta líka. Hann segir þó einn mun, til dæmis, að á Íslandi sé það viðurkennt að streitast á móti handtöku. Hann segir það sjálfsagt brot að streitast á móti skipunum lögreglu en á Íslandi sé litið á það sem „allt í lagi“.

Hann segir það þekkta sögu að í Danmörku hafi til dæmis maður ætlað að banka upp á bíl hjá lögreglu en fengið hnefa í andlitið því lögreglan taldi hann ógn. Hann segir að á Íslandi gerist það mjög reglulega að fólk geri það og mögulega sé samfélagið eitthvað öðruvísi sem skýri það.

Fjölnir segir að í löggæsluáætlun séu markmið um að koma í veg fyrir slíkt ofbeldi og að fjölga lögreglumönnum en ráðherra hafi tekið fram á kynningu að það væri ekki búið að fjármagna áætlunina.

Fjölnir segir löggæslu hafa breyst þannig að það sé alltaf verið að taka mannskap úr almennri deild í rannsóknir sem séu orðnar svo stórar og flóknar.

„Við erum alltaf með minnstu reynsluna á götunni,“ segir hann.

Hildur Kristín segir gríðarlega mikilvægt að halda í reynslu á götunni, það sé yfirgripsmikið starf og mikið sem fólk þurfi að læra.

„Að hafa góða reynslu á götunni er gulls ígildi,“ segir hún því að frumrannsókn sé til dæmis sinnt af þessum lögreglumönnum og skipti miklu máli.

Hann segir það skrítna stöðu að lögreglumenn þurfi að vera með eftirlitsmyndakerfi við heimili sín og geti hvorki verið skráðir í þjóðskrá né símaskrá vegna ótta við ofbeldi eða hótanir vegna starfs síns.

„Við förum huldu höfði í samfélaginu.“

Fjölnir segir nauðsynlegt að brot gegn lögreglumönnum og brot lögreglumanna, sem eru kærð til Nefndar um eftirlit með lögreglu og héraðssaksóknara,

„Lögreglumönnum hefur fundist að brot þeirra í starfi fái mun hraðari framgang hjá saksóknara heldur en brot gegn þeim,“ segir hann og að hann hafi kvartað yfir þessu formlega og óformlega við saksóknara.

Hann segir til dæmis að í málinu þar sem kveikt var í bílnum hafi ekki verið gerð nein tilraun til að komast að því hver borgaði þeim fyrir að kveikja í bílnum. Lögreglumönnum finnist þannig ekki nógu mikið lagt í þessar rannsóknir.

Lögreglumenn reiðir

Hann segir saksóknara lofa bót eða að lögreglumenn séu að misskilja.

„En þetta er tilfinning lögreglumanna,“ segir hann og að það sé ómögulegt að lögreglumenn séu svona reiðir og upplifi sig ekki njóta réttarverndar í samfélaginu.

„Það þarf að finna út úr þessu,“ segir hann.

Hildur segist aldrei vita hvernig dagurinn verður og það sé fegurðin í starfinu en líka það sem eykur álagið. Henni líður „flestar stundir“ eins og hún sé örugg en segir koma stundir þar sem henni líður ekki vel.

„Það er hugsjónin. Það er réttlætiskenndin, að vilja gera það rétta,“ segir hún um það af hverju hún starfar við þetta þrátt fyrir óöryggistilfinningu.