Óttast að fjár­magn til náms­gagna rati ekki rétta leið

Samkvæmt því sem hefur komið fram á meirihluti fjármagnsins að fara í ný námsgögn á grunnskólastigi með áherslu á STEAM-greinar en einnig hefur verið fjallað um fjölbreyttari námsgögn á framhaldsskólastigi samkvæmt fjárlögum.

Íris E. Gísladóttir, formaður Þróunarsjóðs námsgagna, segir þetta ánægjulegt en það eigi þó enn eftir að staðfesta að ekki sé um að ræða tilfærslu á fjármagni. 

Þrjár sviðsmyndir í boði

Hún segir þróunarsjóðinn sjá fyrir sér í raun þrjár sviðsmyndir: að fjármagnið fari áfram í miðstýrða námsgagnaútgáfu, að það fari í vélþýðingar á erlendu námsefni og í þriðja lagi að það fari beint í námsgagnasjóð.

„Ef þetta er eins og stendur í frumvarpi til fjárlaga og sjóðirnir halda sér, það fjármagn sem hefur verið inni í miðstöðinni heldur sér, þá þarna er þetta náttúrulega umtalsverð hækkun miðað við það sem hefur verið,“ segir hún en sjóðurinn hefur ítrekað bent á að fjármagn til námsgagnagerðar hafi verið verulega skert síðustu tvo áratugi. Íris segir að þó svo að áhersla sé á STEAM-greinar í þessu fjármagni sé þörf alls staðar.

Sjá einnig: Ára­tuga fjár­svelti náms­gagna bitni á skóla­starfi á öllum stigum

„Það hefur ekki verið gefin út nema ein heimilisfræðibók síðastliðin 50 ár. Þannig að það eru alls konar þættir líka sem við erum með inni í okkar skólakerfi sem er ekki verið að styðja við með þessari áherslu, þótt við náttúrulega fögnum þessari áherslu.“

Íris segir þetta vel í takt við aukna áherslu ráðuneytisins á stærðfræði næstu þrjú árin og styðji við niðurstöður í PISA-könnun sem hafi verið slæmar í stærðfræði og vísindum.

„Áhersla næstu þriggja ára verður á kjarnaefni í starfsfræði, næstu þrjú árin, sem okkur finnst ótrúlega áhugavert,“ segir hún og að ef verði af sviðsmynd eitt verði niðurstaðan sú að fjármagnið fari í menntamálaráðuneyti eða Miðstöð náms og þjónustu til þess að búa til „námsbókina“. Þá sé ein námsbók búin til fyrir fagið sem sé í boði fyrir alla kennara.

„Og þá líklega fer allt þetta fjármagn bara í að gera stærðfræðinámsefnið nýtt.“

Íris segir líka skipta verulegu máli hvort um sé að ræða einskiptisaðgerð eða hvort þetta fjármagn eigi að fylgja í fjárlögum næstu ár.

„Þá erum við að horfa á það að þessar stofnanir geta búið til kjarnaefni í öllum námsgreinunum sem við þurfum næstu svona 10 til 15 árin.“

Hætta á að staðan verði sú sama 2040

Það sé þó alltaf hætta á því að sé spólað áfram til ársins 2040 verði staðan sú sama og hún er í dag. Kennarar standi uppi með úrelt námsefni.

„Það er að segja, við verðum bara með nýtt gamalt efni út af því að umskiptingin verður ekki nógu hröð,“ segir hún og að það sé ólíklegt, að hennar mati, að „skútunni“ verði snúið við með þessum hætti.

Í kynningu sinni fyrr í vikunni, þegar Inga Sæland ræddi bæði niðurstöður úr PISA-könnun og aðgerðir ráðuneytisins til að bregðast við, nefndi hún að það væri hennar ósk að kennarar gætu fengið frí á kvöldin og um helgar frá námsgagnagerð. Íris segir að þó svo að hún hafi eflaust viljað vel með þessum orðum endurspegli þau á sama tíma þekkingarleysi á því hvernig námsgögn nýtast raunverulega í kennslustofunni. Einn helsti vandi kennara sé að námsgagnaútgáfan sé miðstýrð.

„Það sem hefur verið vandinn hérna heima er að við erum eitt fárra landa sem eru með miðstýrða námsgagnaútgáfu. Það er að segja, það er bara kjarnaefni sem að ríkið í rauninni gefur út í gegnum stofnun og það er það sem er kennt. Annars staðar hafa kennarar faglegt frelsi til þess að velja það námsefni sem þeir telja hæfa sínum nemendahóp hverju sinni, út af því að það eru ekkert öll börn eins eða allir hópar alls staðar á landinu eins. Það er mismunandi efni sem hentar mismunandi fólki til þess að læra og eitt kjarnaefni, og miðstýrt kjarnaefni, er ekki að leysa þann vanda.“

Kennarar vilji fjölbreytt námsefni fyrir ólíka hópa

Hún segir þetta í raun helsta hvata þess að kennarar búi til sitt eigið kennsluefni en kannanir hafa sýnt að um 70 prósent kennara noti oft heimatilbúið námsefni og um 90 prósent einhvern tímann.

„Í hverri einustu kennslustofu er hver einasti kennari að eyða ofboðslega miklu af sínum undirbúningstíma í að búa til námsefni sem hentar sínum nemendum. Þetta er ofboðslega slæmt af því að það sem fræðin segja okkur er að ef það er ekki fjölbreytt námsefni í boði þá munu jaðarhópar, eða börn sem eru ekki að falla undir mjög svona eðlilegan þröngan ramma, falla aftur úr og það er það sem við erum að horfa á líka.“

Fram kom til dæmis í PISA-niðurstöðunum að aðeins 28 prósent innflytjendabarna á Íslandi uppfylla viðmið um lesskilning. Íris segir þetta því að raungerast á Íslandi og það megi einnig sjá í því að börnum í sérkennslu hefur fjölgað úr fimmtán prósentum í um 33 prósent á 25 árum.

„Kennararnir okkar eru að hlaupa ofboðslega hratt með það sem þeir hafa í höndunum. Þeir hafa bara ekki samsvarandi tól og til dæmis þessir kennarar sem er verið að bera okkar kennara saman við með þessum PISA-könnunum. Þeir eru ekki með sömu tól og kennarar á Norðurlöndunum. Samt eru kennarar á Norðurlöndum líka að horfa á lækkun,“ segir Íris.

Hún segist óttast að aðeins sé um að ræða tilfærslu fjármagns, ekki nýtt fjármagn.

„Það hafa verið tvær stoðir undir námsgögnum, annars vegar Þróunarsjóður námsgagna sem styður aðila sem eru ekki í miðstöðinni til þess að búa til sitt eigið efni og svo Námsgagnasjóður, sem á að veita þetta frelsi, út af því að í lögum hafa kennarar faglegt frelsi til þess að velja námsgögn. Þeir hafa hins vegar bara ekkert fjármagn til þess.“

1.500 gæti orðið 12 þúsund

Hún segir fjármagnið sem kennarar hafa í raun óverulegt.

„Fjármagn sem kennarar hafa í höndum til að kaupa námsefni utan þess sem kemur beint frá ríkinu er svona um það bil 1.500 krónur á nemanda fyrir öll fög fyrir allt skólaárið. Og bara eins og við þekkjum í dag, þú færð ekkert fyrir 1.500 krónur.“

Raungerist sviðsmynd, sem hún þó telur ólíklega, að fjármagn ráðherra sé að fara beint inn í Námsgagnasjóð væri það verulega jákvæð þróun.

„Þá færi þessi upphæð úr 1.500 krónum í 12.000 krónur á barn eða um það bil svona 250 til 300.000 krónur fyrir meðalbekk hjá kennara, og það er eitthvað sem kennarar geta gert með.“

Íris segir að með slíku fjármagni gætu kennarar raunverulega fjárfest í fjölbreyttum námsgögnum sem henta börnunum þeirra og það geti verið allt frá bókum til spila.

„Það væri ýmislegt til inni í skólastofunum, alls konar hlutir sem maður gæti gripið í fyrir ólíka nemendahópa. Það væri miklu meiri umbylting ef við beinum fjármagninu þangað en við erum ekkert sérstaklega bjartsýn á það.“

Hún segir reglulega koma gagnrýni á sjóðinn því fólk telji ekki nægilega marga vera að gefa út námsgögn en það sé í raun mjög eðlilegt þegar fjármagnið er svona lítið og lítil tekjuöflun í boði.

„Það er ekki raunhæft sem aðili sem langar til þess að vera í námsgagnaframleiðslu að ætla sér að framleiða námsgögn sem eru virkilega góð í gæðum þegar þú færð hvað, fjóra, fimm mannmánuði til þess að búa til námsgögn frá grunni og enga möguleika á tekjuöflun í kjölfarið. Þú getur alveg búið til eitthvað en það breytir litlu ef það er ekkert fjármagn fyrir kennara til þess að versla af þér.“

Hún segir vel hægt að gera flott efni frá grunni og þau sjái líka fyrir sér að það væri hægt að þýða og staðfæra og þannig selja erlendis. Þá gæti þróunarkostnaður fallið á fleiri.

Íris segir líka hafa verið erfitt að heyra ráðherra tala um notkun gervigreindar í viðtali við Kastljós í vikunni.

„Það var ýtt á ráðherra í viðtalinu um að þetta væri ekki næg upphæð og þá segir ráðherra að það væri nú hægt að gera svo mikið við þetta úr því við gætum bara nýtt gervigreindina og þýtt erlent efni sem væri frítt á netinu. Ég vona innilega að þetta hafi verið sagt svona til þess að reyna að svara einhverju en að þetta sé ekki raunveruleg stefna ráðuneytisins. Því það er náttúrulega væri mjög alvarlegt ef við erum að horfa á það að við ætlum að vélþýða erlent efni og það eigi að bjarga námsgögnum fyrir íslenska skóla.“

Myndi ekki hjálpa börnum að vélþýða efnið

Þó svo að tækninni hafi fleygt fram þá sé íslenskan í vélþýddu efni ekki nægilega góð.

„Gervigreindin er enn þá að búa til hugtök þótt við séum að reyna að segja henni að gera það ekki. Þannig að við erum ekki að fara að horfa á betri málnotkun hjá börnunum okkar, sem nú þegar er slæm, með því að vera með vélþýtt erlent efni.“

Hún segir það stóra ákvörðun hvernig svona fjármagn er nýtt.

„Þetta er ákvörðun sem mun hafa ofboðslega mikil áhrif á okkar samfélag og ég held að við séum ekki alveg að horfa nógu mikið á stóru myndina, á framtíðina, út af því að framtíð landsins okkar er inni í skólanum núna.

Hún segir kennarasamfélagið óttast að það verði sviðsmynd eitt sem raungerist, að fjármagnið fari allt í að framleiða eitt kjarnaefni og staðan verði orðin sú sama eftir tíu til fimmtán ár.

„Það þarf því að liggja skýrt fyrir hversu mikið nýtt fjármagn kemur raunverulega inn í málaflokkinn, hversu stór hluti þess fer til grunnskólans, hvort hækkunin sé varanleg og eftir hvaða leiðum fjármununum verður ráðstafað.”