Ef þetta er sam­særi, þá er ég greini­lega að gera þetta vit­laust

Ég verð að viðurkenna eitt. Ef loftslagsmálin eru samsæri, þá hef ég greinilega valið mér ranga stöðu í því. Samkvæmt sumum ætti ég að vera hluti af alþjóðlegu neti sem græðir á því að búa til reglur, flækja líf almennings og ýta undir einhvers konar græna valdbeitingu. Ég á líklega að vakna á morgnana, fá greiðslu frá einhverjum dularfullum sjóði og eyða deginum í að semja staðla sem enginn skilur nema innvígðir.

Mér þykir leitt að þurfa að valda vonbrigðum. Veruleikinn er öllu minna spennandi. Það liggja engir óútfylltir tékkar á náttborðinu mínu þegar ég vakna á morgnana.

Kannski er það þó einmitt einkenni góðs samsæris. Það á að vera ósýnilegt. Og það verður að segjast eins og er að það er ákveðin heillandi hugmynd að loftslagsvísindi séu stærsta blekking mannkynssögunnar. Þúsundir vísindamanna, hundruð stofnana og áratugir rannsókna, allt samstillt í einni frásögn. Ef þetta væri rétt, þá væri það afrek í skipulagningu sem mannkynið hefur einfaldlega ekki sýnt á öðrum sviðum.

Sérstaklega þegar haft er í huga hversu erfitt reynist að samræma jafnvel einfaldari hluti í alþjóðasamstarfi.

En kannski er þetta allt í höndum sama fólks og sér um að úða yfir okkur með „chemtrails“. Ég hef sjálfur horft upp í himininn og séð þessar löngu hvítu rákir. Mér hefur þó aldrei tekist að fá staðfest hvort þær séu hluti af alþjóðlegu samsæri eða einfaldlega afleiðing þess að flugvélar fljúga í köldu lofti með heitan útblástur. Það er kannski dæmigert fyrir umræðuna að einfaldar skýringar virðast sjaldan eins áhugaverðar og flóknar.

Sama gildir um hugmyndina um að einhverjir sitji og hagnist gríðarlega á loftslagsmálum. Það er auðvitað alltaf freistandi að trúa því að einhvers staðar sé hópur fólks sem hefur fundið snjalla leið til að græða á ástandinu. En ef markmiðið er að verða ríkur, þá virðist undarleg leið að velja sér verkefni sem felst í því að endurskipuleggja orkukerfi heimsins, umbreyta iðnaði og sannfæra samfélög um að breyta hegðun sinni. Það hlýtur að vera til einfaldari leið til þess að verða ríkur. Sumir hafa opnað batnafataverslun sem dæmi.

Raunveruleikinn er hins vegar sá að loftslagsvísindi eru ekki byggð á trú eða tilfinningum heldur mælingum. Þær mælingar eru framkvæmdar víða um heim, af ólíkum aðilum, aftur og aftur, og niðurstöðurnar vísa í sömu átt. Það er ekki sérstaklega dramatískt, en það er stöðugt. Og það er einmitt stöðugleikinn sem gerir það erfitt að hunsa.

Það sem hefur hins vegar breyst er hvernig efasemdir birtast. Þær eru sjaldnar settar fram sem bein afneitun og oftar sem hófstilltar spurningar sem virðast fullkomlega eðlilegar. Spurt er hvort við séum alveg viss? Hvort við ættum ekki að bíða aðeins lengur? Hvort þetta sé ekki flóknara en svo að hægt sé að grípa til afgerandi aðgerða? Hvort tæknin muni ekki leysa þetta á endanum?

Hver þessara spurninga getur átt rétt á sér. En þegar þær safnast saman mynda þær mynstur sem hefur mjög skýr áhrif. Þær hægja á ákvarðanatöku. Þær færa umræðuna aftur á byrjunarreit. Og þær skapa þá tilfinningu að óvissan sé meiri en hún er í raun.

Á meðan heldur þróunin áfram. Hún bíður ekki eftir því að við klárum umræðuna.

Það sem gerir þetta allt saman svolítið kaldhæðnislegt er að á sama tíma og sumir sjá samsæri í loftslagsaðgerðum, er raunverulega verkefnið sem þarf að leysa eitt það flóknasta sem fyrirfinnst. Það snýst um að samræma mælingar, aðferðir og ábyrgð milli landa og geira, þannig að hægt sé að byggja upp traust og taka upplýstar ákvarðanir.

Þar koma staðlar inn. Ég geri mér grein fyrir því að það er ekki setning sem vekur mikla eftirvæntingu í kaffistofunni eða í fermingarveislunni. Samt er það einmitt þetta sem skiptir máli. Þegar við mælum hluti á sama hátt, skilgreinum þá skýrt og getum borið saman árangur, þá verður erfiðara að fela sig á bak við óvissu. Þá minnkar rýmið fyrir rangfærslur og umræðan verður skýrari.

Kannski er það einmitt vandinn. Þegar skýrleikinn eykst verður erfiðara að fresta hlutunum.

Ef þetta er samsæri, þá er það að minnsta kosti eitt það gagnsæjasta, flóknasta og minnst skilvirka í sögunni. Og ef það er ekki samsæri, sem er mun líklegra, þá stöndum við einfaldlega frammi fyrir verkefni sem krefst þess að við tökum vísindin alvarlega og fylgjum þeim eftir í verki.

Það er kannski ekki jafn spennandi. En það skiptir meira máli. Ef þetta er samsæri þá má sá sem stjórnar því vinsamlegast leggja inn á mig. Ég á enn eftir að fá greitt fyrir að taka þátt í því.

Höfundur er verkefnastjóri hjá Íslenskum stöðlum.