Ís­lenskir strákar í heimildar­mynd um skuggaheim karláhrifavalda

Heimildarmyndagerðarmaðurinn Louis Theroux hefur byggt feril sinn á því að skyggnast inn í ýmsa óvenjulega kima samfélagsins. Nýjasta mynd hans, Louis Theroux: Inside the Manosphere, kom út á Netflix 11. mars síðastliðinn og hefur verið vinsælasta myndin á veitunni víða um heim síðan, þar á meðal hérlendis.

The Manosphere, Karlahvelið á íslensku, er ekki nýtt af nálinni og má í raun rekja aftur til réttindabaráttuhópa karla (e. men's liberation movement) í Bandaríkjunum á áttunda áratug síðustu aldar. Hugtakið er í raun ruslakista yfir fjölmarga ólíka hópa sem leggja áherslu á karlmennsku og hvernig hallar á karlmenn í nútímasamfélagi sökum femínisma og kvenréttindabaráttu.

Á síðustu fimmtán árum hefur Karlahvelinu vaxið fiskur um hrygg með tilkomu samfélagsmiðla og algrímisins sem lyftir gjarnan upp öfgafullu og ögrandi efni. Fígúrur á borð við Andrew Tate, Adin Ross og Jordan Peterson hafa hagnast á því að tala til ungra karlmanna og bágrar stöðu þeirra.

Margir þeirra áhrifavalda sem hafa haslað sér völl á þessu sviði tala um að karlmenn þurfi að taka „rauðu pilluna“ sem er hugtak fengið úr The Matrix (1999) og þar með uppljómist þeir og verði meðvitaðir um það hvernig karlmönnum er haldið niðri af samfélaginu.

Telja sig vera að endurskilgreina hvað þýði að vera karlmaður

„Fyrir nokkrum árum tók ég eftir því að hópur karlkyns áhrifavalda væri að taka yfir hluta internetsins. Þeir sögðust vera að færa ungum karlmönnum svindlkóða til að sigra í lífinu. Þeir voru með milljónir fylgjenda, montuðu sig yfir því að hafa aðgengi að valdastöðum,“ segir Theroux í upphafi myndarinnar.

„Ég varð forvitinn um það af hverju sumir þeirra hefðu svona öfgafullar skoðanir og hvort þeir væru raunverulega það sem þeir sögðust vera.“

Markmið Theroux með myndinni er að skyggnast inn í þennan heim karlkyns áhrifavalda til að sjá hvernig þeir starfa, hvernig þeir hafa byggt upp stöðu sína á samfélagsmiðlum og út á hvað þessi kúltúr gengur.

„Þeir vantreystu algjörlega meginstraumsmiðlum en eftir margra mánuða tilraunir fann ég leið inn í þennan nýja heim karla sem voru að endurskilgreina hvað það þýddi að vera karlmaður,“ segir hann.

Myndin samanstendur mestmegnis af viðtölum Theroux við fimm áhrifavalda: Harrison Sullivan (HSTikkyTokky), Justin Waller, Nicolas Kenn De Balinthazy (Sneako), Amrou Fudl (Myron Gaines) og Ed Matthews. Áhorfendur fá að sjá inn í þeirra daglegu störf og kynnast þeirra öfgafullu skoðunum.

Viðbrögðin við myndinni hafa verið sterk, margir eru hneykslaðir á því að kynnast þessum kima netheima meðan öðrum finnst Theroux ekki kafa nógu djúpt.

Ungir karlar eigi að verða sínir eigin herrar

Theroux byrjar myndina á að ræða við 23 ára breska áhrifavaldinn Harrison Sullivan, sem gengur undir nafninu HSTikkyTokky.  Sullivan hefur spreytt sig á ýmsu á síðustu árum, gefið út tónlist og keppt í boxi en aðallega hefur hann sankað að sér stórum fylgjendahópi á samfélagsmiðlum þar sem hann hvetur unga karla til að hafna kerfinu, kennir ungum mönnum að verða sínir eigin herrar og veitir þeim fjárfestingarráðgjöf.

Á meðan á tökum myndarinnar stóð var Sullivan búsettur í Marbella eftir að hafa flúið Bretland þegar hann klessti bíl sinn í Surrey 2024. Sullivan gaf sig að lokum fram, missti bílprófið, hlaut skilorðsbundinn dóm og var gert að sinna samfélagsþjónustu.

Sullivan hefur sankað að sér mörg hundruð þúsundum fylgjenda á samfélagsmiðlum með því að sýna frá íburðarmiklum lífsstíl sínum þar sem hann býr í glæstum villum, umvefur sig fallegum konum og keyrir glæsikerrur. Hann fær fylgjendur sína síðan til að kaupa sig inn í áskriftarhópa þar sem hann gefur þeim frekari ráðleggingar og fjárfestingarráðgjöf. Theroux prófaði sjálfur að kaupa sig inn í áskriftarhópinn með fimm hundruðum pundum en endaði á tapa meginþorranum. 

Til að viðhalda vinsældum á miðlunum birtir hann ögrandi myndbönd þar hann talar niðrandi um konur, samkynhneigða og aðra hópa. Þá er hann duglegur að auglýsa kynferðislegt efni af konum á sama tíma og hann segist algjörlega mótfallinn klámi og kynlífsvæðingu netsins. Inntur eftir því hvernig hann geti verið svona þversagnakenndur segist hann einungis vera að þessu fyrir peninginn.

Á einum tímapunkti fer Theroux út á lífið með Sullivan og vini hans, Ed Matthews. Sá er orðinn stór samfélagsmiðlafígúra eftir svipuðum leiðum og Sullivan en hefur öðlast enn meiri frægð með myndböndum þar sem hann afhjúpar meinta barnaníðinga með tálbeituaðgerðum og niðurlægir þá svo.

Í myndefninu sést Matthews ganga milli fólks í leit að samfélagsmiðlaefni, daðrar við konur og spjallar við unga aðdáendur sína, sem af myndefninu að dæma virðast fjölmargir á Marbella. 

Á einum tímapunkti biðja tveir ungir menn um mynd af sér með honum. Hann spyr þá hvaðan þeir séu og þeir segjast vera frá Íslandi. Eftir myndatökuna segir annar þeirra síðan við Matthews: „Þú ert kóngurinn“. 

Þessum ungu íslensku drengjum bregður ekkert fyrir aftur og er algjörlega óljóst hversu miklir fylgjendur hans þeir eru eða hvort þeir styðja Matthews raunverulega. Það er þó greinilegt að angar þessara bresku áhrifavalda teygja sig víða, þar með talið til Íslands.

Ekki verður kafað frekar ofan í myndina hér en Theroux ræðir síðar við aðra menn sem búa til sambærilegt efni og fylgjendur þeirra. Theroux reynir að skilja hvernig ungir menn laðast að boðskapnum og sýnir hvernig áhrifavaldarnir nýta sér óöryggi þessara manna til að selja þeim þennan boðskap.