Betra starfsumhverfi á kostnað foreldra?

Örn Arnarson skrifar 6. mars 2026 13:45

Í gær birtist á Vísi grein undir yfirskriftinni „Opið bréf frá leikskólastjórum í Kópavogi“. Þar leggja stjórnendur leikskóla fram sína sýn á Kópavogsmódelið og breytingar á leikskólastarfinu í bænum.

Það vekur þó spurningar þegar umræðan er sett þannig fram að foreldrar og leikskólastarf standi hvort á móti öðru. Foreldrar eru ekki andstæðingar leikskólakerfisins – þeir eru einfaldlega þeir sem nota það á hverjum degi.

Því vaknar eðlileg spurning: Hvaða tilgangi þjónar grein sem talar niður til foreldra sem benda á raunveruleg áhrif kerfisins á fjölskyldur?

Foreldrar í Kópavogi hafa aldrei verið á móti góðu starfsumhverfi í leikskólum. Þvert á móti vilja þeir sterka leikskóla, stöðuga mönnun og faglegt starf fyrir börnin sín. Ef breytingar hafa bætt stöðu starfsfólks er það jákvætt.

En leikskólakerfið er líka hluti af velferðarkerfi samfélagsins – og þegar breytingar hafa áhrif á daglegt líf fjölskyldna er eðlilegt að foreldrar taki þátt í þeirri umræðu.

Þegar leikskólakerfið passar ekki við raunveruleikann

Í greininni er talað um gjaldfrjálsa sex tíma vistun og aukinn sveigjanleika. En fyrir margar fjölskyldur passar sá veruleiki illa við daglegt líf.

Margir foreldrar hafa styttingu vinnuviku en það var hins vegar aðeins samið um 36 tíma vinnuviku og seikar því enn 6 tímum plús ferðatíma til og frá vinnu. Það munar 27.437 krónum á gjaldi að vera með barnið í 6 tíma á viku og að vera með barnið 6,5 tíma. Ef barn er í leikskóla í 30–36 tíma þarf að brúa bilið með öðrum hætti, með sveigjanleika í vinnu, minni starfshlutfalli eða aðstoð frá fjölskyldu.

Það er veruleiki sem margir foreldrar standa frammi fyrir og þegar kerfið styður ekki við þann veruleika færist álagið einfaldlega heim til fjölskyldna.

Það merkir að foreldrar reyna að sinna bæði vinnu og fjölskyldulífi undir aukinni tímapressu. Kvöldin sem ættu að fara í samveru fara í að ná í skottið á vinnu sem náðist ekki að sinna á tilskildum tíma. Það er athyglisvert að í greininni frá leikskólastjórum er lítið sem ekkert fjallað um þessa hlið málsins.

Kostnaðurinn sem færist yfir á foreldra

Í greininni er einnig fullyrt að Kópavogsmódelið velti ekki kostnaði yfir á foreldra. Það er þó erfitt að sjá það þannig í framkvæmd.

Sex tímar eru gjaldfrjálsir, en greiða þarf fyrir allan tíma umfram það. Fyrir fjölskyldur sem þurfa fullan vinnudag getur það þýtt hærri gjöld eða minni möguleika til að vinna fullt starf.

Það ætti að teljast eðlileg krafa að útsvar íbúa fari í að bæta kjör og starfsaðstæður leikskólakennara og að það sé ekki hlutverk foreldra að færa þær fórnir. Með því að neyða foreldra í lægri vistunartíma er verið að ýta ábyrgðinni á foreldra en sveitarfélagið þarf ekki að takast á við að mæta vinnutímastyttingu starfsfólks og bæta aðstæður. Sveitarfélagið hefur heldur aldrei viljað hlusta á þær raddir sem eru óánægðar og hafa afgreitt það sem ómarktækt af einni eða annarri orsök.

Kerfi sem hentar ekki öllum jafn vel

Í umræðunni er stundum gefið í skyn að þetta sé einfaldlega spurning um val foreldra. En raunveruleikinn er sá að aðstæður fjölskyldna eru mjög mismunandi.

Sumir hafa sveigjanlega vinnu og sterkt bakland. Aðrir ekki.

Þegar leikskólakerfið byggir á styttri vistun getur það því haft mismunandi áhrif á fjölskyldur og bitnað sérstaklega á þeim sem hafa minna svigrúm til að breyta vinnu sinni eða skipulagi heimilisins.