Reim­leikar í húsinu eða röskun í heilanum?

Bragi Þór Hinriksson, sem er þekktastur fyrir fjölskyldumyndir sínar, leikstýrði sinni fyrstu hrollvekju, Víkinni, í fyrra og fylgir henni nú eftir með enn meiri óhugnaði í Röskun. Fjölmiðlakonan Helga Arnardóttir, sem er jafnframt eiginkona Braga, skrifar handritið upp úr samnefndri spennusögu eftir Írisi Ösp Ingjaldsdóttur og þau hjónin framleiða myndina saman ásamt Valdimari Kúld.

Þuríður Blær Jóhannsdóttir fer með aðalhlutverkið en auk hennar leika Unnur Birna Backman, Kolbeinn Arnbjörnsson, Arnar Dan Kristjánsson, Ólafía Hrönn Jónsdóttir, Damon Younger, Gunnar Hansson og Halldóra Rut Baldursdóttir í myndinni.

Lögfræðingurinn Hera (Þuríður Blær) er enn að jafna sig á hræðilegu áfalli þegar hún flytur inn í kjallaraíbúð. Hún kemst fljótt að því að síðustu íbúar íbúðarinnar, parið Stella (Unnur Birna) og Alex (Arnar Dan), hlutu voveifleg örlög. Hera byrjar að finna fyrir óþægilegri nærveru í íbúðinni og veit ekki hvort þar sé að verki eigin ofsóknarbrjálæði, draugar fyrrverandi íbúanna eða maður úr fortíð hennar.

Röskun var frumsýnd 19. febrúar í Sambíóunum. Reynt er að forðast að spilla lykilatburðum myndarinnar en þó er ákveðnum þáttum hennar óumflýjanlega spillt.

Leyndarmál og tráma

Mjólkurglas dettur í gólfið og brotnar áður en barn skríður gegnum glerbrotin í átt að meðvitundarlausri konu. Út í glerbrotablandaða mjólkina flæðir blóð sem umbreytist í loftmynd af Reykjavík og blóðugan upphafstitil myndarinnar: Röskun. Þessi óhuggulega og frekar ógeðslega upphafssena setur tóninn fyrir framhaldið. 

Líkt og í sígildri reimleikahúsamynd fylgjast áhorfendur með söguhetjunni Heru flytja inn í kjallaraíbúð í steinklæddu húsi í gamla Vesturbænum. Húsið reynist auðvitað ekki allt þar sem það er séð. 

Staðsetning hússins á Ásvallagötunni er sérlega skemmtileg í ljósi þess að reimleikahúsamyndin Húsið: Trúnaðarmál (1983) eftir Egil Eðvarðsson var tekin upp þar við hliðina og fjallar um ekki ósvipaða atburði. Að sögn aðstandenda Röskunar var um skemmtilega tilviljun að ræða þó Bragi hafi orðið fyrir miklum áhrifum af Húsinu.

Þegar Hera er að ferja hluti inn í nýju íbúðina rekst hún á nágrannakonuna Guðrúnu (Ólafíu Hrönn) af efri hæðinni. Sú er enn að jafna sig á því sem kom fyrir síðustu íbúa kjallarans tveimur árum fyrr: Konan dó frá ungabarni sínu og karlinn hvarf sporlaust.

Röskun flakkar milli þessara tveggja tímabila, Heru í nútímanum og Stellu sem bjó í íbúðinni með ungabarni og andlega veikum manni sínum. Frásagnaraðferðin er ekki ósvipuð Yrsuhrollvekjunni Ég man þig (2017) þó tengingin milli þráða sé hér mun skýrari.

Íbúar reimleikahúsa enda oft þar af neyð eða því þeim býðst tilboð sem er of gott til að vera satt. Heru hefðu dugað að gúggla heimilisfangið til að uppgötva hvað skeði í húsinu. En áhorfendur afsaka þekkingarleysið því hún hefur síðasta árið verið að jafna sig á nauðgun sem hún varð fyrir. Áhorfendur sjá aldrei aðdragandann, hvorki fyrra ástand Heru né sjálf kaupin á húsinu, sem eykur á dulúðina og óhugnaðinn.

Hera sækir sálfræðitíma hjá Ragnari (Kolbeini Arnbjörns) og er nýlega snúin aftur til lögfræðistarfa þar sem hún á að verja mann (Younger) sem er grunaður um heimilisofbeldi. 

Fyrir utan sálrænu erfiðleikana, atburði í íbúðinni og nokkrar senur í vinnunni fá áhorfendur takmarkað að vita um Heru sem manneskju. Hún á enga vini, áhugamál eða almennilegt líf. Þetta setur vissulega meiri fókus á sálræna ástandið en gerir hana um leið að dálítið óeftirminnilegri og óskýrri persónu.

Þessir ólíku þræðir, heimilislíf Heru, sálfræðitímarnir, vinnan og endurlitin til fortíðar, tvinnast saman þegar Hera fer að upplifa undarlega atburði á heimilinu.

Martraðir í svefni og vöku

Dularfullir atburðir myndarinnar eiga sér jafnan stað um miðja nótt þar sem Hera verður vör við hljóð í næstu herbergjum. Í eitt skiptið finnur hún skrúfur í glugganum sem er búið að losa en svo þegar lögreglan kemur á vettvang reynast skrúfurnar á sínum stað. Áhorfendur vita ekki hvort Hera er að ímynda sér eða hvort það er eitthvað um að vera.

Heru fer í ofanálag að dreyma martraðir um íbúðina sem hún hrekkur upp af. Sígilt hrollvekjubragð til að bregða áhorfendum og auka á ónotin en senurnar verða fljótt dálítið endurtekningasamar. Bragi Þór lendir í sömu gildru og í Víkinni þar sem hann ofnotar sömu brögðin án þess að breyta nógu mikið til. Fyrir vikið líður áhorfandanum eins og hann sé að horfa á sömu senuna aftur og aftur. Um leið er þetta illa nýtt dauðafæri til að styrkja persónusköpun Heru og binda betur saman ólíka þræði.

Handritið er þó mun sterkara en í Víkinni enda búið að hugsa fléttuna rækilega út, fyrst af bókahöfundi og svo af handritshöfundi. Ólíkum boltum er haldið á lofti og þeim haldið óútskýrðum til að halda áhorfendum á tánum. Vel tekst að teyma áhorfandann áfram, afvegaleiða og koma á óvart. 

Útfærslan er snjöll þó mann þyrsti stundum í aðeins meiri skýringar eða dýpt. Fylgifiskur þess að halda þráðunum svona mörgum er þó líka sá að margt (sem ég ímynda mér að sé lýst aðeins ítarlegar í bókinni) er skilið eftir í lausu lofti.

Þuríður Blær er býsna góð í erfiðri rullu, þarf oft að vera lengi í sama óttaslegna hamnum en gerir það vel og sýnir fjölhæfni sína þegar þarf að skipta um takt. Unnur Birna er sannfærandi sem kona sem býr með tifandi tímasprengju og þarf að gæta að hverri hreyfingu. Arnar Dan er aftur á móti mjög misjafn, leikur mann í miklu ójafnvægi og verður stundum fullýktur. Hann hefði þurft aðeins meira taumhald.

Aukaleikararnir eru flestir fantagóðir; Kolbeinn leikur sálfræðing sem leynir á sér; Ólafía Hrönn, sem maður er dálítið vanur að sjá í hlutverki hirðfíflsins, sýnir líka á sér nýja hlið og svo eru Damon Younger og Gunnar Hansson frábærir í sínum fáum senum.

Myndataka Björns Ófeigssonar, sem mér fannst eitt það besta við Víkina, er líka nokkuð góð. Hér blandast saman skot innan úr íbúðinni við flott útiskot í snæviþöktum Vesturbænum og miðborginni. Nokkur skot þar sem leikið er með glugga eru sérstaklega minnisstæð. Þó stinga í stúf martraðarsenur myndarinnar þar sem skipt er yfir í hægspilun (e. slow-motion) og að því er virðist myndavél í verri gæðum. Slíkt getur gengið sparlega en bætti við litlu og gefur myndinni óþarfa VHS-blæ.

Niðurstaða

Röskun er óhugnarlegur sálfræðitryllir með góðum leikurum, myndatöku og fléttu sem afvegaleiðir áhorfendur. Gaman er að sjá loksins mynd sem gerist í Reykjavík eftir landsbyggðarþráhyggju kvikmynda síðustu ár.

Leikhópurinn er heilt yfir nokkuð góður. Þuríður Blær og Unnur Birna bera af í aðalhlutverkunum tveimur, Arnar Dan er aðeins of ýktur og svo sýna Kolbeinn Arnbjörnsson og Ólafía Hrönn á sér skemmtilegar hliðar.

Fjöldi ólíkra þráða eykur á óvissuna en dregur líka úr persónusköpun og dýpt. Senur sem eiga að skjóta áhorfendum skelk í bringu eru einhæfar og ofnotaðar sem dregur úr krafti þeirra. Þrátt fyrir það tekst vel að hræða áhorfendur upp úr skónum og halda þeim á sætisbrúninni til endaloka.