Börnin okkar – barnvænt sam­fé­lag?

Það situr enn í mér eins og eflaust mörgum öðrum þátturinn á RUV um Bakkakot og meðferðina á drengjunum þar. Hvernig er hægt að fara svona með börn? Ég áfellist ekki foreldra þessara drengja, ég finn til með þeim og þessum mönnum. Ástæður þess að drengirnir voru sendir á Bakkakot eru jafnmargar og þeir. En eflaust hafa einhverjir þeirra búið við erfið kjör og/eða upplifað erfiðleika í æsku áður en þeir fóru á Bakkakot. En við erum ekki bara að tala um Bakkakot, Laugaland var líka til umræðu og þá illu meðferð á stúlkunum sem þar dvöldu. Að hlusta á lýsingar þessa fólks um hvernig farið var með þau andlega og líkamlega er til háborinnar skammar. Það að enginn hlustaði á þau þegar þau voru að segja frá meðferðinni er til háborinnar skammar. Hugsið ykkur að byrgja inn í sér ótta við að segja frá þeirri hræðilegu meðferð sem þau voru beitt, maargir af þeim sem voru á Bakkakoti höfðu aldrei rætt þetta, ekki einu sinni við sitt nánasta fólk. Stelpurnar á Laugalandi vissu að allt sem þær sögðu frá í samtölum myndi fréttast og að þeim yrði refsað á einhvern hátt, andlega eða líkamlega. Ég er svo hugsi yfir eftirlitsleysinu sem hefur viðgegngist og vona svo sannarlega að það sé öðrum farvegi í dag.

Allir þessir einstaklingar eru með mikla áfallasögu sem þarf svo sannarlega að vinna úr á þeirra forsendum. Þau verða að fá að tjá sig um sínar upplifanir og líðan og fá stuðning við að halda lífinu áfram. Mér fannst svo sterkt í þættinum um Bakkakot þegar einn af þeim sagði að fólk dæmdi þá, en vissi ekki hvað þeir hefðu gengið í gegnum og tók sem dæmi einn þeirra sem situr í fangelsi á Spáni, hann sagði að fólk vissi ekki hvað hann hefði gengið í gegnum í æsku, það var farið mjög illa með hann á Bakkakoti. Við erum alltof fljót að dæma. Við vitum ekkert hvað fólk hefur upplifað í lífinu eða hvernig lífið hefur farið með hvern og einn. Lífið fer ekki alltaf mjúkum höndum um börn og fullorðna. Áföll í æsku geta haft mjög mikil áhrif á framvindu lífs á fullorðns árum. Það að vera tekinn til dæmis frá foreldrum í langan tíma og sendur til ókunnugra, hvað þá ókunnugra sem fara illa með viðkomandi, andlega og líkamlega, hefur gríðarleg áhrif á lífið á fullorðins árum ef ekkert er gert til að vinna úr áfallinu.

Öll börn þurfa ást, nánd og umhyggju, traust og samtal frá fyrsta degi. Ég veit að flest öll börn eru á þeim stað að þeim er vel sinnt. En það eru börnin sem ekki upplifa slíkt sem við þurfum að huga vel að og hlúa að þeim. Starfsfólk í leik- og grunnskólum sér oft þessi börn og leggur sig fram um að sinna þeim en eins og staðan er í dag er það erfitt. Skólana skortir fólk, en að vinna með barn sem líður illa krefst manneskju sem það treystir og getur gefið barni tíma í ró og góðri nánd, stundum er gott að sitja saman í ró og svo smátt og smátt að fara að ræða saman en alltaf á forsendum barnsins. Barn sem er uppfullt af vanlíðan, hver sem hún er, getur ekki einbeitt sér að skólavinnu. Vanlíðan þessara barna brýst oft út í erfiðri hegðun, stundum áhættu hegðun s.s neyslu. Skólafók sem verður vitni að slíku verður að spyrja sig af hverju er þessi hegðun, það er ástæða fyrir allri hegðun. Skólum ber að tilkynna slík mál til barnaverndar. Vinna verður með foreldrum og barni að því að finna jákvæðar leiðir svo barni líði betur. Það þarf að styrkja öll börn og unglinga í að finna styrkleika sína, hrósa þeim og hvetja.

Ég hvet yfirvöld þessa lands sem láta sig menntamál barna og unglinga varða með því að styrkja innviði skólanna með mannauði og fræðslu.

Við þurfum að styðja við og halda vel utan um ungingana okkar, við þurfum að eiga meðferðarúrræði þar sem þau geta fengið meðferð við hæfi, það þurfa ekki allir það sama, það þarf fjölbreytni. Við vitum að í suður Afríku er meðferðarstöð, Healing wings, þar sem nú dvelja íslenskir unglingar. Þar líður þeim vel, hafa nóg að gera og þar eru reglur sem þarf að fara eftir. Það er samt dapurt að foreldrar þessara unglinga þurfi að kosta svo miklu til svo að unglingarnir fái meðferð sem hentar og ennfremur að þeir skulli vera svona langt í burtu. Í Hollandi er meðferðarstöð, Yes we can, af hverju ekki að líta til þessara tveggja staða og læra af þeim?

Ég skora á alþingismenn og ráðherra að líta til meððferðarstofnana erlendis sem hafa skilað góðum árangri. Þar sem nú á að fara að opna Gunnarsholt, aukið fjármagn hefur verið sett í Stuðla og bygging nýs meðferðarheimilis í Garðabæ að verða að veruleika þá er jafnframt mikilvægt að styrkja innra starfið og fylgjast vel með því.

Börn og unglingar eru frábært og skapandi fólk með fjölbreyttar hugmyndir, styrkjum þau í því sem þau vilja vinna að. Þau munu stjórna landinu okkar eftir nokkur ár, byggjum góðan grunn.

Það er dýrt fyrir þjóðfélagið til lengri tíma ef börn og unglingar flosna úr skóla vegna þess að þau fá ekki þjónustu við hæfi, hvort sem um er að ræða velfeðar- eða skólaþjónustu. Það er þyngra en tárum taki að foreldrar þurfi að jarðsyngja börnin sín vegna úrræðaleysis og seinagangs.

Ég vil ekki lesa um fleiri unglinga sem taka líf sitt eða missa líf sitt vegna neyslu og afskiptaleysis.

Ég vil ekki að börn og unglingar séu töluð niður.

Ég vil ekki að starfsfólk leik – og grunnskóla sé talað niður.

Ég vil að öll börn og ungingar séu metin að verðleikum, þau eru frábær.

Ég vil að leik- og grunnskólum séu sköpuð þau skilyrði sem þarf til að sinna öllum börnum

Ég vil að öll börn og unglingar fái þá þjónustu sem þau þurfa.

Ég vil að foreldrar þurfi ekki að fara á milli manna til að leita eftir stuðningi og þjónustu.

Ég vil að foreldrar geti haft aðgengi að þjónustu sem vinnur hratt og vel .

Ég vil að kerfið okkar verði skilvirkara.

Ég vil að samfélagið okkar verði barnvænt.

Höfundur er fyrrverandi skólastjóri Brúarskóla.