Vilja stækka frið­lýst svæði á Gróttu og Sel­tjörn

Náttúruverndarstofnun lagði fram tillögu um stækkun og endurskoðun friðlýsingar í maí í fyrra og gaf frest þar til í júlí til að gera athugasemdir.

„Meginmarkmið með friðlýsingunni er meðal annars að stuðla að vernd líffræðilegrar fjölbreytni, samanber 2. gr. laga nr. 60/2013, með því að vernda alþjóðlega mikilvægt fuglasvæði á Seltjarnarnesi, vistgerðir þess og búsvæði fugla. Vernda skal lífríki í fjöru og á grunnsævi, einkum og sér í lagi með tilliti til fugla, sem og hafsbotninn,“ sagði í auglýsingunni. 

Meðal þeirra sem sendu inn umsagnir eru Íþróttasamband fatlaðra, Kayakklúbburinn, Siglingasamband Íslands og Vegagerðin.

Umhverfisnefnd Seltjarnarnesbæjar kynnti í fyrradag tillögur að nýjum skilmálum friðlýsingar Gróttu og Seltjarnar eftir samráð og birti samhliða ýmis gögn á vef bæjarins. Samkvæmt tillögunni er gert ráð fyrir að innan marka friðlands verði tvö svæði, Grótta og Seltjörn, og að um þessi svæði muni gilda ólíkar reglur. Í nýju skilmálunum er farið ítarlega yfir sögu svæðisins, stærð þess og svo reglurnar sem eiga að gilda um til dæmis ómönnuð loftför og undanþágur sem gilda varðandi til dæmis leit björgunarsveita á svæðinu. Fjallað er um rannsóknir og vöktun, fræðslu og verndun gróðurs og dýralífs, veiðar, notkun skotvopna og um þau viðurlög sem gilda um brot á reglum. 

Þá eru einnig lagðar fram sérstakar reglur annars vegar á Gróttusvæði og annars vegar á Seltjarnarsvæði. 

Í reglum um Gróttu segir í nýjum reglum að öll umferð um eyna sé bönnuð frá 1. maí – 31. júlí til að koma í veg fyrir truflun á varptíma og er sá tími lengdur um 16 daga. Þá er fjallað um akstur út í Gróttu og undanþágur vegna björgunarstarfa og náttúruverndar.

Hvað varðar Seltjörn segir í sérstökum reglum að umferð vatnatækja svo sem sjókatta, sjódreka og seglbretta innan Seltjarnar sé óheimil á tímabilinu 1. maí – 31. júlí. Almenn umferð skipa og báta sé þó heimil eftir hefðbundnum siglingaleiðum.

Sex ára verkefni

Í tilkynningu bæjarins um breytinguna segir að haustið 2019 hafi hafist endurskoðun á núgildandi skilmálum friðlýsingar Gróttu frá árinu 1984 undir stjórn Umhverfisstofnunar, nú Náttúruverndarstofnunar. Verkefnið hafi farið í bið árið 2022 en nú liggi fyrir tillaga til samþykktar í bæjarstjórn að nýrri afmörkun svæðisins og nýjum friðlýsingarskilmálum fyrir Gróttu og Seltjörn. Með tilkynningunni er settur sá fyrirvari að gögnin miði að því að friðlandið verði stækkað. Hafni bæjarstjórn Seltjarnarnesbæjar stækkuninni eins og hún hefur nú verið lögð fyrir muni Náttúruverndarstofnun uppfæra kortið, skilamálana og svör við athugasemdum í samræmi við afmörkunina og bera nýja tillögu undir Seltjarnarnesbæ.

Líflegar umræður hafa verið um þessa breytingu í íbúagrúppu bæjarins á Facebook, Íbúar á Seltjarnarnesi. Fyrst setti Þór Sigurgeirsson bæjarstjóri inn óformlega könnun um viðhorf bæjarbúa þann 10. janúar og tilkynnti að bæjarstjórn myndi taka ákvörðun í þessu máli á fundi sínum þann 21. janúar. Í færslu sinni benti hann á að með friðlýsingunni myndi ýmislegt breytast á svæðinu og að breytingar á svæðinu yrðu allar háðar mati Náttúruverndarstofnunar. Til dæmis ef gerð yrði ylströnd á svæðinu, landfylling yrði gerð til að stækka golfvöllinn og að kajakar og flugdrekabretti yrðu bönnuð.

Nefndin hafi svarað bæjarstjóra

Karen María Jónsdóttir, bæjarfulltrúi Samfylkingar á Seltjarnarnesi, gagnrýndi bæjarstjórann við færslu hans og þessa óformlegu könnun sem hann lagði fyrir. Í annarri ítarlegri færslu sem hún birti í gærkvöldi segist hún vilja leiðrétta ýmsar rangfærslur í máli bæjarstjórans.

Þar fór hún yfir svör sem fengust á fundi umhverfisnefndar á þriðjudag þar sem lagðar voru fram fullyrðingar bæjarstjórans í færslu hans á Facebook. Í svörum sínum hafi nefndin til dæmis bent á að friðlýsingin hafi ekki sprottið upp úr tóminu heldur sé hún í takt við samþykktir bæjarins og yfirlýstan vilja íbúa sem fengist hefur í gegnum lýðræðislegt samráð.

„Þetta er stórt mál sem íbúar hafa lengi verið meðvitaðir um og kallað eftir. Meðal annars leitaði fyrrum bæjarstjóri og umhverfisnefnd eftir hugmyndum og sjónarmiðum íbúa við gerð „7 viðmiða Seltjarnarness í átt að samhentu og vistvænu samfélagi til framtíðar” sem gefin voru út árið 2013 og snúa að umhverfismálum, útivist og vellíðan íbúa. Haldið var hugmyndaþing og hugmyndabanki settur upp en eitt þeirra verkefna sem íbúar töldu mikilvægust og vildu forgangsraða inn í aðgerðaráætlun næstu 5 ára var verndun Vestursvæðanna sem fólkvangs,“ segir Karen María og vísar í svör umhverfisnefndar.

Halda sínu skipulagsvaldi

Í tilkynningu sinni sagði bæjarstjórinn að tilgangur friðlýsingarinnar væri verndun varps á svæðinu og að koma í veg fyrir sjósport svo sem kajaksiglingar og notkun svokallaðra flugdrekabretta. Karen María segir að samkvæmt svörum nefndarinnar sé tilgangur verndunar Gróttu og Seltjarnar sem heildstæðrar einingar með tilliti til náttúrufars, ólíkra vistkerfa og lífríkis, þar á meðal fuglalífs.

„Friðlandinu verður skipt niður í minni svæði þar sem gilda mismunandi friðunar- og umgengnisreglur með tilliti til sérstaks hlutverks þeirra. Nefnd eru í því sambandi varp- og uppeldissvæði unga, fæðuöflun fugla og útivist fólks. Að sama skapi mun friðlýsingin tryggja að heimilt verði að sinna meindýravörnum í Gróttu á varptíma sem og þeim fasteignum sem í eynni eru en samkvæmt núverandi skilmálum sem í gildi eru er það bannað, segir Karen María að hafi verið svör nefndarinnar við þessari fullyrðingu.

Þá bendir Karen María á að fullyrðingar Þórs um að Seltjarnarnesbær missi skipulagsvald sitt á svæðinu með friðlýsingu standist ekki. Bærinn haldi sínu skipulagsvaldi og að samkvæmt svörum nefndarinnar standist því ekki fullyrðingar Þórs um að breytingar verði allar háðar mati Náttúruverndarstofnunar. 

„Seltjarnarnesbær mun halda sínu skipulagsvaldi og skipulagshagsmunir eru því ekki í húfi,“ segir Karen María og að til dæmis ákvörðun um að gera ylströnd eða landfyllingu til að stækka golfvöll sé alltaf fyrst háð mati umhverfisnefndar Seltjarnarnesbæjar, skipulagsnefndar og svo bæjarstjórnar.

Banna ekki sjósport

„Veiti þær allar sínar heimildir þá leggur Náttúruverndarstofnun mat á það hvort áhrifin af slíkri framkvæmd gangi í berhögg við verndaráætlun. Hafa ber í huga að fjörurnar eru þegar á Náttúruminjaskrá og lúta því þegar svipuðum takmörkunum og friðlýsing Seltjarnar myndi fela í sér,“ segir Karen María að hafi verið svör kynningarnefndar um þessa fullyrðingu.

Þá segir Karen María að nefndin hafi fullyrt í svörum sínum á fundinum að ekki eigi alfarið að banna notkun kajaka og flugdrekabretta við Seltjörn. Friðlýsingin heimili hvers konar sjósport en takmarki notkun ágengra sjótækja eins og flugdrekabretta og vélknúinna sjókatta á varptíma.