Tvö­földun seldra nef­úða á tíu árum: „Maður pantar tölu­verðar birgðir reglu­lega“

Inflúensan og aðrar pestir hafa herjað á landsmenn undanfarnar vikur auk hinna árlegu kvefpesta. Margir kannast eflaust við að leita í nefúðana til að losa verstu stíflurnar. Á Íslandi má kaupa nefdropa og -úða, hér eftir kallaðir nefúðar, í lausasölu sem innihalda virku efnin oxymetazolin eða xylometazolin, sem eru til að mynda Otrivin og Nezeril.

Lyfjastofnun tók saman sölutölur fyrir lyfin sem innihalda áðurnefnd efni. Tölurnar ná yfir sölu heildsala til apóteka en ekki liggja fyrir nákvæmar upplýsingar um endanlega sölu til notenda.

Í tölunum má sjá að fjöldi seldra nefúða til apóteka hefur rúmlega tvöfaldast á sjö árum. Árið 2024 seldust alls 417.535 nefúðar. Frá byrjun árs til október hafa heildsalar selt apótekum tæplega 330 þúsund nefúðar.

Einn í mánuði sem glímir við nefúðafíkn

Örnólfur Þorvarðsson, háls-, nef- og eyrnalæknir, segist ekki hafa tekið eftir fjölgun tilfella sem leita til læknis vegna nefúðafíknar. Að meðaltali fái hann einn í mánuði sem glímir við nefúðafíkn. Eftir pestir líkt og hafa gengið undanfarnar vikur geti tilfellin aukist.

„Hugsunin er að það megi nota þetta yfir erfiða pest en svo eru sumir sem ílengjast og nota þetta áfram eftir að pestinni lýkur og halda áfram að nota úðann,“ segir hann.

Vilborg Halldórsdóttir, lyfjafræðingur hjá Lyfju, segir nefúðana vera eitt vinsælasta lausasölulyfið á eftir hefðbundnum verkjalyfjum. Líkt og Örnólfur segist hún ekki hafa tekið eftir gríðarlegri aukningu undanfarið.

„Það að fólk sé háð þessu er það algengt að við hjá Lyfju sáum ástæðu til að útbúa upplýsingablað, það er alveg það algengt,“ segir hún.

Hún sér alltaf aukna sölu þegar kvefpestir gangi yfir landið, en sömu sögu megi segja almennt um verkjalyf.

„Maður pantar töluverðar birgðir reglulega.“

Ekki er hámark fjölda úða sem selja má einstaklingi í einu, þar sem ekki er mælt með að fleiri en einn noti hvern úða. Hins vegar segir Vilborg að starfsfólk í apóteki hennar taki alltaf fram að hámarksnotkun úðans séu tíu dagar, en tekur fram að í Bandaríkjunum sé mælt með að nota úðana í einungis þrjá til fimm daga.

Geta farið að virka öfugt

„Svo er vandamálið að þegar þú notar þau í lengri tíma þá fara þeir að virka öfugt. Þá verður nefið næmara og frekar stíflað,“ segir Örnólfur.

Ef slíkir úðar eru notaðir til lengri tíma geta þeir þó farið að virka öfugt, nefið verður næmara og frekar stíflað. Æðarnar í nefslímhúðinni dragast saman og hún fær minni næringu. Stundum þurfi fólk að fara á steratöflukúr vegna áhrifanna. 

Örnólfur leggur til að þeir sem séu háðir spreyinu hætti alveg, það sé erfitt í nokkra daga en lögnunin hverfi á endanum. Vilborg mælir með því að trappa sig niður og blanda saman nefúðanum og steraspreyi.

„Ef maður er orðinn þannig að maður verður að nota lyfið þá er hægt að byrja að nota bólgueyðandi sterasprey og trappa út yfir nokkurra daga tímabil yfir í hinn úðann,“ segir hún.

„Þeir geta breytt slímhúðinni í nefinu til þess verra, haft áhrif á bifhárin og þykknun í slímhúð sem er slæmt því þetta er loftræstikerfið okkar. Það er ekki skaðlaust að vera háður þessu.“

Þau benda bæði á að aðrar orsakir geti verið orsakavaldurinn frekar en kvef.

„Fólk finnur að það opnar nefið þegar það notar svona stíflur og þá er það kannski með undirliggjandi nefsjúkdóm eða langvarandi nefstíflur,“ segir Örnólfur.