Hugmyndakassinn

Fyrir einhverjum árum var hugmyndakassi í Grófinni þar sem gestir gátu sett hugmyndir sínar á miða um það hvernig nýtt aðalsafn gæti litið út.

Þó mér þyki undurvænt um það útibú þá er það alveg vel komið til ára sinna. Að utan lítur byggingin sérstaklega illa út, upplituð klæðningin farin að hrynja af svo hún er skellótt og berstrípuð á köflum. Samt hef ég aldrei komið að tómum dyrum.

Þegar ég sá fyrrnefndan hugmyndakassa fór ímyndunaraflið á fullt. Ég sá fyrir mér bókasafn í takt við Dokk1 í Århus sem er glæsilegt mannvirki við höfnina. Það er ekki aðeins bókasafn heldur menningarhús með frábærri leikaðstöðu bæði inni og úti, með flottri vinnuaðstöðu fyrir námsmenn eða aðra sem vilja ró og næði, ásamt fundarherbergjum og hópvinnurýmum. Þar eru einnig kaffihús, sýninga- og viðburðaaðstaða, borgaraþjónusta og ýmis menningarstarfsemi.

Dokk1 er því gott dæmi um að almenningsrými þurfi ekki að vera skipulagt í kringum eina fyrirfram ákveðna athöfn.

Í sömu byggingu er gert ráð fyrir að fólk geti verið eitt, verið með öðrum, leikið sér, lært, hvílt sig og tekið þátt í viðburðum. Bókasöfnin okkar gera margt af þessu vel þrátt fyrir að vera sniðinn þröngur stakkur.

Arkitektar bókasafnsins í Århus lögðu áherslu á að byggingin yrði lýðræðislegt rými, aðgengilegt fólki á ólíkum aldri og með ólíkar þarfir. Þess vegna tók almenningur þátt í mótun hennar á hönnunarstigi.

Innblásin af Dokk1 hélt ég í einfeldni minni að nú ætti loksins að gefa bókasöfnum borgarinnar það vægi sem þau eiga skilið.

En borgarstjórn heldur áfram að blása köldu lofti yfir samfélagsþjónustu borgarinnar. Fyrsta haustlægðin skók frístundaheimili og frístundamiðstöðvar. Nú er appelsínugul viðvörun á bókasöfnum borgarinnar.

Það eru ekki mörg rými í borginni þar sem fólk á öllum aldri getur fundið eitthvað við sitt hæfi, óháð stétt, stöðu og uppruna. Fyrir utan sundlaugarnar eru bókasöfnin sá staður þar sem fólk getur farið til þess að fá frið frá áreiti hversdagsins. Þangað geta námsmenn og fólk sem vinnur sjálfstætt farið og unnið án þess að þurfa að kaupa sér kaffi, aðstaðan er ókeypis og kaffið á könnunni líka.

Foreldrar leita þangað með börn á öllum aldri og ólíkir hópar sækja þangað margvíslega viðburði. Nú þegar hefur hlutverk bókasafnanna þróast út í það að vera fjölbreytt menningar- og samfélagsrými. Þar eru að finna hljóðver, hringrásarsafn, listaverkaleigu, saumastofu og saumavélar til útláns, fræsafn, hlaðvarpsstúdíó og margt fleira. Þessu eigum við hugmyndaríku og metnaðarfullu starfsfólki safnanna að þakka.

Þessi þjónusta verður ekki mæld í útlánafjölda og borgarstjórn virðist ekki ætla að blása til sóknar í bókasafnsmálum heldur halda áfram að feykja þeim um koll. Verði útlána fjöldi meginstoð í verðmætamati bókasafnanna þá hvet ég borgara til þess að spila varnarleik og leigja eins mikið af bókum og þeim er unnt til þess að rífa þessar tölur upp.

Safnahúsið, Hús Vigdísar og Þjóðarbókhlaðan gefa ágætar vísbendingar um hvaða vægi bækur hafa haft fyrir þjóðina. Þrátt fyrir hrakandi lesskilning þá virðist stór hluti Íslendinga enn vilja standa vörð um bókina og bókasöfnin.

Þessar raddir eru mín vonarglæta um að einn daginn eignumst við okkar Dokk1.

Höfundur er umsjónarkennari.