Maður á átt­ræðis­aldri dæmdur í þriggja ára fangelsi fyrir nauðgun

Var dómurinn  kveðinn upp í Héraðsdómi Norðurlands vestra þann 10. júlí en nauðgunin fór fram árið 2023. Júlíus, sem er á áttræðisaldri, vann sem verktaki á vegum sveitarfélagsins Skagafjarðar og meðal þess sem var í hans verkahring var að færa skjólstæðingum stuðnings- og stoðþjónustu sveitarfélagsins heitan mat og aka þeim til og frá dagvistuninni.

Kynlíf í skiptum fyrir greiðann

Konan á mikla sögu um áfengisneyslu og fram kom í gögnum málsins að skilningur hennar og geta til að veita samþykki fyrir kynlífi væru skert vegna andlegrar fötlunar hennar og vegna stöðu sinnar væri hún ekki í stakk búin til að setja eðlileg mörk í daglegu lífi.

Þá kemur einnig fram að Júlíus sé á einhverfurófi en að það hamli honum ekki og að ekkert gefi til kynna að hann eigi í sérstökum erfiðleikum með að skilja hvort viðkomandi vilji eða vilji ekki stunda kynlíf.

Konan sagði starfsmanni félagsþjónustunnar fyrst frá því í október 2023 að hún hefði beðið Júlíus um að kaupa fyrir sig rauðvín en að hann hefði þá ætlast til þess að hún stundaði með honum samfarir í skiptum fyrir greiðann.

Í skýrslu Júlíusar fyrir dómi segist hann hafa þekkt konuna í um þrjátíu og fimm ár en hann sagði þau hafa verið mjög góða vini sem döðruðu af og til en að það væri af beggja hálfu. Þá kvað hann þau hafa stundað samræði á vormánuðum 2023 og að frumkvæði hafi verið þeirra beggja.

Sáðfrumur fundust á rúminu

Hann hafði áður neitað sök við yfirheyrslur lögreglu og sagðist ekki hafa haft kynmök við konuna. Sýni sem voru tekin af sæng og dýnuhlíf konunnar voru þó send í greiningu til Svíþjóðar þar sem sæðisfrumur með hans DNA fundust.

Aðspurður hvernig sæðisfrumur úr honum enduðu uppi á rúmi konunnar sagðist Júlíus ekki eiga nein svör við því. Það var svo sem fyrr segir fyrir dómi sem hann játaði að hafa haft samræði við konuna. Hann neitaði því þó fyrst að þau hefðu stundað kynmök oftar en þetta eina skipti en kvað það svo seinna að það hafi kannski verið alls þrisvar.

Fyrir dómi sagði konan frá því hvernig hann hafi verið búinn að fara nokkrar ferðir eftir áfengi fyrir hana þegar hann minntist fyrst á það að vilja fá kynlíf fyrir greiðann. Hann hafi farið fínt í það fyrst og ekki beint krafist kynlífs en nefnt það og beðið hana um að hugsa málið.

Hún hafi ekki getað sagt nei en þó ekki litið á þetta sem nauðgun „því það sé þegar maður þröngvi fram vilja sínum“ en hugsað með sér að það myndi koma sér illa fyrir hana ef hún hætti að fá þjónustu frá honum og var hrædd um að hann kynni að hætta að veita hana.

Þá sagðist hún einnig hafa upplifað það sem svo að hún þyrfti að gegna honum, kannski ekki sama dag en þá næsta dag í staðinn. Það hafi verið erfitt að segja nei við þessari beiðni hans. Ef hún neitaði hafi hann sagst eiga inni hjá henni.

Greiðarnir ekki í hans verkahring

Hann fór oft með greiðslukortið hennar í vínbúðina og greiddi með því en í önnur skipti sagðist konan ekki hafa átt nóg fyrir víni og að í þau skipti hafi hann viljað að hún stundaði samfarir með honum. Júlíus sagði lögreglu að hún hefði borgað honum í peningum fyrir vínkaupin, tvö til þrjú þúsund krónur fyrir hverja ferð.

Líkt og fyrr hefur komið fram er konan andlega fötluð og því er hún sögð standa höllum fæti gagnvart öðrum og verulega háð utanaðkomandi stuðningi sem geri hana enn þá meira varnarlausa, sérstaklega gagnvart fólki í valdastöðu eða þeim sem hún þurfi á að halda.

Hún sagði í samtali við vitni að henni líkaði ekki vel við sjálfa sig eftir að hafa gefið eftir, hún væri með moral og kenndi sjálfri sér um. Hún hafi alveg eins verið að „misnota hann“ með því að senda hann í vínbúð þó að það væri ekki í hans verkahring.

Fyrir dómi kvaðst hún ekki muna hvort þau hefðu stundað kynlíf oftar en þrisvar né hvenær kynferðisleg samskipti hófust fyrst né hvenær þeim lauk en hún glímir við skert minni.

Þá er haft eftir forstöðumanni stuðnings- og stoðþjónustu að viðkomandi hafi tekið eftir því að konan hafi orðið meyr eftir frásögnina, eins og það hefði verið léttir að hafa sagt frá þessu.

Svaf frekar í hægindastól

Aðrir starfsmenn sögðu allir sömu sögu um að konan hafi skömmu eftir umrætt atvik hætt að sofa í sínu eigin rúmi. Hún hafi frekar sofið í sófa í stofunni eða í hægindastól. Hún hafi jafnframt virst kvíðin, vör um sig og óörugg. Þá sagðist hún ekki vilja að fleiri lentu í sömu stöðu gagnvart Júlíusi og hún en hún er að eigin sögn alkóhólisti sem gerði allt fyrir rauðvínið sitt.

Dómurinn telur framburð Júlíusar hafa verið ótrúverðugan vegna þess meðal annars að hann hafi fyrst um sinn neitað að hafa haft samræði við brotaþola og neitað að afhenda lífsýni, svo þurft hafi úrskurð til þess. Fyrir dómnum hafi hann aftur á móti gengist við því að hafa haft samræði við brotaþola.

Þá er einnig lögð áhersla á að ótrúverðugt sé að hann hafi ekki vitað um skerðingar brotaþola en Júlíus lýsti konunni sem klárri og kvaðst ekki vita um greiningar hennar fyrir dómi. Hann kvaðst sömuleiðis ekki hafa litið svo á að hún glímdi við áfengissýki.

Framburður konunnar þykir aftur á móti trúverðugur, stöðugur og heildstæður þrátt fyrir fötlun hennar og að innra samræmis hafi þar gætt. Hún hafi í hvert skipti greint frá því að henni hafi ekki fundist hún geta sagt nei þegar Júlíus fór fram á kynlíf við hana.

Við ákvörðun refsingar var litið til þess að Júlíus hafi nýtt sér yfirburðastöðu sína, áfengissýki konunnar og veikleika hennar til þess að brjóta gegn kynfrelsi hennar. Honum var gert að greiða ríflega sjö og hálfa milljón í sakakostnað sem og tvær milljónir til konunnar í miskabætur. Var hann dæmdur í þriggja ára fangelsi.