Heimilis­læknar og reglugerðardrög

Margir landsmenn sakna þess að hafa ekki fastan tengipunkt við heilbrigðiskerfið, ekki síst þau sem þurfa reglulega á heilbrigðisþjónustu að halda, eins og langveikt og eldra fólk. Norsk rannsókn sýndi að fólki sem hefur fastan heimilislækni farnast betur og þarf síður á innlögnum á sjúkrahús að halda. Rúmlega 50% Íslendinga hafa fastan heimilislækni samanborið við 95% í Noregi. Þetta hlutfall er því alltof lágt á Íslandi en það stendur til bóta.

Fastur heimilislæknir fyrir alla

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir undir lið 14 að unnið verði „að þjóðarmarkmiði um fastan heimilislækni fyrir alla landsmenn“. Í kosningastefnu Samfylkingar var þetta kynnt sem 10 ára markmið. Enda er ljóst að það mun taka sinn tíma að uppfylla markmiðið þar sem hér er umtalsverður skortur á heimilislæknum. Fjöldi þeirra er nú um 61 á hverja 100 þúsund íbúa samanborið við meðaltal Norðurlandanna sem er um 89 á hverja 100 þúsund íbúa samkvæmt lykilvísum embættis landlæknis. Þá bendir nýleg könnun sömuleiðis á þennan mönnunarvanda heimilislækna.

Á undanförnum árum hefur verið unnið að fjölgun heimilislækna og margir lagt þar hönd á plóg, ekki síst læknar sem eiga þakkir skyldar. Nú er staðan sú að fjöldi sérnámslækna í heimilislækningum hefur aldrei verið meiri. Þeir voru 38 árið 2017 en eru 120 árið 2026. Fyrir skömmu var ákveðið að efla sérnám í heimilislækningum enn frekar og í nýrri fjármálaáætlun er stutt myndarlega við sérnám lækna. Þar til bætt hefur verið úr verður eldra fólk og langveikt í forgangi varðandi skráningu á heimilislækni. Á rúmu ári hefur hlutfall fólks með fastan heimilislækni nú farið úr 85% í 95% hjá elsta hópnum á höfuðborgarsvæðinu, og úr 75% í 80% hjá 60 ára og eldri.

Reglugerðardrög

Nýverið voru birt til umsagnar drög að reglugerð um heilsugæslu. Reglugerðin verður liður í því að efla heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað notenda heilbrigðisþjónustu og að skýra kröfur til þjónustunnar.

Birting reglugerðardraganna í samráðsgátt vakti hörð viðbrögð meðal heimilislækna þar sem í þeim kemur áherslan á fastan heimilislækni ekki fram. Viðbrögð lækna við þessu – því að í reglugerðardrögunum sé ekki orðað skýrt og afdráttarlaust að einstaklingur skuli að jafnaði skráður hjá tilgreindum heimilislækni – eru skiljanleg. Fyrir liggur skýr sýn ríkisstjórnar og ráðherra eins og að ofan er rakið. Ákvæðið hefði átt að orðast …,,að jafnaði skráður hjá heimilislækni eða á þverfaglegt teymi heilbrigðisstarfsmanna“ (sjá síðar). Því er ljóst að ákvæðinu í reglugerðardrögunum verður breytt. Samráð er mikilvægt og nauðsynlegt og til þess er umsagnarferlið í samráðsgátt, þ.e. að draga fram ábendingar og athugasemdir um hvað færa megi til betri vegar. Tími til umsagna um reglugerðina verður lengdur vegna sumarleyfistíma.

Umbótaverkefni í heilsugæslu

Heilbrigðisráðuneytið hefur sett af stað fjölda umbótaverkefna sem hafa það að markmiði að efla heilsugæsluna. Verkefnin verða byggð á samvinnu við hagsmunaaðila og þeirri sýn að skjólstæðingar fái rétta þjónustu, á réttum tíma og þannig að þekking heilbrigðisstarfsmanna nýtist sem best. Víða er framþróun á teymisvinnu fagstétta og skipulag þannig að það ætti einnig að vera hægt að skrá skjólstæðinga hjá teymi á heilsugæslu, ekki síst meðan skortur er á heimilislæknum eins og verið hefur. Í slíku teymi eru ætíð heimililæknir og hjúkrunarfræðingur en að auki gætu verið í teymi félagsráðgjafi, klínískur lyfjafræðingur, næringarfræðingur, sálfræðingur, sjúkraþjálfari, sjúkraliði og heilbrigðisgagnafræðingur, allt eftir verkefnum og aðstæðum á hverjum stað. Þetta fyrirkomulag hefur gefið góða raun, t.d. á Akureyri, og er hugmyndin sú að allir geti átt fastan tengipunkt við heilbrigðiskerfið til að tryggja örugga og samfellda þjónustu.

Með samræmdum umbótum, m.a. á sviði stafrænnar þjónustu, fjármögnunarlíkans, skipulags, teymisvinnu og eflingar sérnáms í heimilislækningum, er ætlunin að leggja grunn að öflugri og aðgengilegri heilsugæslu til framtíðar með áherslu á gæði þjónustu og öryggi skjólstæðinga.

Höfundur er heilbrigðisráðherra.