Þegar ís­lenskir em­bættis­menn aug­lýsa ís­raelskt njósna­fyrir­tæki

Í umfjöllun Vísis þann 23. júní kom fram að ísraelska njósnafyrirtækið Cellebrite, sem hefur bein tengsl við þjóðarmorðið á Gaza og er þekkt fyrir að ljá þjónustu sína til ofsókna á blaðamönnum um heim allan, skarti íslenskum embættismönnum í nýjasta kynningarefni sínu. Þetta eru þau Ólafur Þór Hauksson, héraðssaksóknari, Hulda Sigríður Guðmundsdóttir, yfirlögreglufulltrúi hjá héraðssaksóknara og Heiðar Þór Guðnason, sérfræðingur í stafrænum rannsóknum hjá sama embætti.

Í svari við fyrirspurn Vísis tekur Ólafur fram að hvorki þau né embætti héraðssaksóknara hafi þegið greiðslu fyrir viðvikið. Jafnframt lýsti hann yfir undrun á því „hve umfangsmikið myndbandið“ hafi orðið, sem bendir til þess að Ólafur og embætti héraðssaksóknara hafi veitt Cellebrite nokkuð frjálsar hendur með það hvernig efnið frá þeim var nýtt.

Þessi greiðvikni Ólafs og starfsfólks héraðssaksóknara kemur til af því að embættið keypti þjónustu af Cellebrite árið 2018 í rannsókn sinni á fjármálaglæpum, þegar upplýsingar voru sóttar í síma.

Það að íslenskt embætti sem kennir sig við lög og rétt hafi nýtt sér þjónustu slíks fyrirtækis árið 2018 er umhugsunarvert.

Stofnendur Cellebrite og margt af núverandi starfsfólki þess eru fyrrum meðlimir leyniþjónustu Ísraelshers, Unit 8200. Unit 8200 er í dag orðið alræmt fyrir að sjálfvirknivæða hernámið og þjóðarmorðið í Palestínu, meðal annars með þróun sinni á gervigreindarnetunum Where’s Daddy? og Lavender sem sjálfkrafa skilgreina palestínska karlmenn sem ógn og sprengja þá þegar þeir eru heima með fjölskyldum sínum.

Algengt er að fyrrum starfsfólk Unit 8200 noti reynslu sína til að stofna eftirlitsfyrtæki sem þróa hug- og tæknibúnað til þess að brjótast inn í gögn almennra borgara og njósna um þá. Þar má nefna önnur njósnafyrirtæki eins og NSO group, sem þróar Pegasus njósnabúnaðinn, og Blackcube, sem meðal annars njósnaði um son Jóns Gunnarssonar, fyrrverandi dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins. Rétt eins og Cellebrite þá nota þessi ísraelsku fyrirtæki hernámið í Palestínu sem tilraunastofu til þess að þróa njósna- og vopnabúnað. Þannig geta þau sýnt viðskiptavinum sínum, á borð við harðstjórum í Mjanmar, Sádí Arabíu, Sameinuðu arabísku furstadæmunum, Rússlandi og Hvíta Rússlandi, og nú einnig íslenska ríkinu, að búnaður þeirra sé „battle tested“ og notagildi hans til þess að brjóta á andstæðingum yfirvalda sé sannreyndur.

Í Mjanmar voru tveir blaðamenn Reuters fréttastofunnar fangelsaðir fyrir fréttaflutning sinn um þjóðarmorð herforingjastjórnarinnar á Róhingja fólki, eftir að hugbúnaður Cellebrite var notaður til þess að brjótast inn í síma þeirra. Cellebrite var einnig notað til að brjótast inn í síma mótmælenda í Hong Kong árið 2019-2020, í síma blaðamanna í Serbíu og gegn andstæðingum Pútíns í Rússlandi og Rodrigo Duterte í Fillipseyjum. Árið 2022 lýstu CPJ, alþjóðasamtök til varnar blaðamönnum, því yfir að hugbúnaður á borð við þann sem Cellebrite selur væri grundvallarógn við fjölmiðlafrelsi.

Ísraelska lögreglan hefur keypt þjónustu Cellebrite frá árinu 2016 og í yfirstandandi þjóðarmorði á Gaza hafa ísraelsk yfirvöld nýtt sér þjónustu fyrirtækisins við að brjótast inn í síma palestínskra stríðsfanga. Talið er að allt að því 10.000 Palestínumönnum, allt niður í 13 ára gömul börn, sé haldið sem stríðsföngum í Ísrael en um meðferð þeirra gáfu ísraelsku mannréttindasamtökin B’tselem út skýrsluna Welcome to Hell í ágúst 2024. Sameinuðu þjóðirnar gáfu síðan út skýrsluna More than a human can bear í mars 2025 um skipulagt kynferðis- og kynbundið ofbeldi gegn Palestínumönnum, ekki síst föngum. Nýjasta umfjöllunin um það kerfisbundna kynferðisofbeldi sem ísraelskir fangaverðir beita palestínska fanga er að finna í New York Times í maí á þessu ári.

Héraðssaksóknari keypti þjónustu af þessu fyrirtæki árið 2018 og nú, árið 2026, eftir að við höfum séð Ísrael sprengja íbúðablokkir, skjóta börn á færi, rústa menningarminjum, menga jarðveg og grunnvatn, beita almenna borgara svelti og neita krabbameinssjúkum börnum um að nálgast læknisþjónustu, þá sinna starfsmenn héraðssaksóknara ókeypis kynningarstarfi fyrir fyrirtæki sem byggir tilvist sína á ísraelsku hernámi á palestínsku landi.

Það að Ólafur, Hulda Sigríður og Heiðar Þór hafi tekið þessa ákvörðun ber vitni um þeirra persónulega gildismat og er áfellisdómur sem mun fylgja nöfnum þeira um ókomna tíð. En þegar þau tóku þessa ákvörðun ötuðu þau ekki bara sína eigin persónu auri, heldur embættið sem þau eiga að gegna í þágu almennings og í raun landið allt.

Í umfjöllun Vísis segir: „Myndbandið hefst á því að Ísland er kynnt sem lítið en þróað evrópskt samfélag. … Myndbandið er ekki aðeins tæknileg lýsing á rannsóknartækjum. Það er líka sett upp sem frásögn um íslenskt samfélag, bankahrunið, þróun sakamálarannsókna og baráttu gegn skipulagðri brotastarfsemi.“ Í umfjölluninni kemur einnig fram að Ólafur og Hulda Sigríður tali á persónulegum nótum um skyldu sína til að vinna þetta starf og stuðla að „öruggari og betri heimi“.

Hér er ímynd Íslands, sem þróaðs Evrópulands sem hefur gert upp bankahrunið á ábyrgan hátt, notuð til þess að hvítþvo og normalísera fyrirtæki sem tekur ekki bara þátt í ofsóknum á hendur blaðamönnum um heim allan heldur á einnig þátt í stríðsglæpum á skala sem flest fólk hafði vonað að heyrði sögunni til. „Sjáiði,“ segir myndbandið áhorfendum sínum, „íslenska ríkið notar tæknina okkar sem við þróuðum á Gaza. Það er öllum sama um þetta þjóðarmorð. Það eru allir að kaupa afurðirnar og þú getur það líka.“

Því spyrjum við, af hversu mörgum ísraelskum njósna- og hernaðarfyrirtækum hefur íslenska ríkið keypt þjónustu á þessari öld? Og hvaða reglur gilda um heimildir íslenskra embættismanna til að koma fram í auglýsingum einkafyrirtækja?

Ragnhildur Hólmgeirsdóttir, rithöfundur og meðlimur í Félaginu Ísland-Palestína

Magnús Magnússon, stjórnarmeðlimur í Félaginu Ísland-Palestína