Flúði Pútín og þurfti svo að glíma við MAST

„Það er eitthvað mjög gott að gerast en á sama tíma er það ekki beint auðvelt. Ég er nokkuð ánægð með að vera örugg í þessu fallega landi. Ég bý hér með kettinum mínum, sem ég fór með í gegnum mjög erfitt ferli hjá MAST til að fá til Íslands. 

Það er ekki auðvelt að koma með gæludýr hingað. Það var brjálæði, eitt stærsta verkefni lífs míns held ég, það var virkilega flókið. Þannig að ég er ánægð með að búa hér með yndislega kettinum mínum. En á sama tíma þá til dæmis lauk ég náminu mínu og reyndi að fá vinnu og það er fáránlega flókið,“ bætir hún við. 

Það hafi til að mynda komið henni á óvart að mælt sé með því að hún sæki bæði um á netinu og gangi milli vinnustaða með prentaða ferilskrá.

„Það var virkilega áhugavert fyrir mig að svo margt hér er einstakt varðandi það að fara eitthvert í eigin persónu. Svo þetta hefur verið bæði gott og slæmt. Lífið býður upp á einhver vandamál en það er áhugavert. Ég hef það gott en stundum er þetta einmanalegt, eins og gengur og gerist þegar maður er aðkomumaður á einhverjum stað.“

Túlkar upplifun sína í Gerðasafni í kvöld

Burkot er listakona og aðgerðarsinni sem er hluti af rússneska gjörningalistahópnum Pussy Riot. Hún flúði Rússland árið 2022 og kom til Íslands. Meðlimir Pussy Riot hafa lengi verið þyrnir í augum stjórnvalda í Moskvu en tónlist og gjörningar hópsins einkennast gjarnan af gagnrýni á Pútín Rússlandsforseta og stríðsreksturinn í Úkraínu. Þá hefur Pussy Riot lengi haldið uppi merkjum femínisma og hinsegin fólks.

Hún hlaut íslenskan ríkisborgararétt í janúar á þessu ári og mun flytja persónulegt verk á gjörningakvöldi á Gerðasafni í Kópavogi sem hefst klukkan 20 í kvöld. Viðburðurinn er hluti af Hamraborg Festival en gjörningurinn er sprottinn upp úr reynslu hennar af flutningnum til Íslands og aðlögun innan íslensks samfélags.

Árið 2025 dæmdi rússneskur dómstóll hana og fjóra aðra meðlimi Pussy Riot í fangelsi vegna mótmæla þeirra gegn Úkraínustríðinu sem fóru fram í Þýskalandi og tónlistarmyndbands þeirra við lagið Mama, Don‘t Watch TV. Burkot var úrskurðuð í átta ára fangelsi fyrir að semja stríðsandófslagið en hún var ekki viðstödd dómsuppkvaðninguna.

Upplifði Ísland snemma sem eitt besta land í heimi

Burkot flúði Rússland eftir að allsherjarinnrásin í Úkraínu hófst en í tengslum við hana samþykktu stjórnvöld löggjöf sem veitti þeim víðtækari heimildir til að ákæra pólitískt andófsfólk. Sömu lög áttu síðar eftir að verða nýtt til að dæma hana til fangelsisvistar.

„Ég tók ákvörðun um að yfirgefa Rússland sem meðlimur Pussy Riot. Við höfum talað gegn stríði á tónleikaferðalögum og almennt í yfirlýsingum. Við komum hingað og þá fannst mér Ísland vera eitt besta land í heimi. Ég ferðaðist mikið og kom svo aftur til Íslands og ákvað að búa hér vegna ótrúlegrar náttúru og samfélags. Það er frekar notalegt og mér líkar að þetta sé ekki svo stór borg og svo framvegis,“ segir Burkot.

Hún hafi í kjölfarið fengið námsdvalarleyfi en hún kláraði nýlega meistaranám við Listaháskóla Íslands.

Þegar Burkot flutti til Íslands var hún einungis með rússneskt vegabréf sem hún segist ekki geta endurnýjað vegna málsins sem stjórnvöld höfðuðu gegn henni. Í ljósi þessa gat hún ekki beðið eftir því að fá íslenskan ríkisborgararétt eftir hinni hefðbundnu tímafreku leið sem liggur í gegnum Útlendingastofnun.

„Svo ég sótti um í gegnum Alþingi, sem er mjög einstök íslensk leið til að fá ríkisborgararétt, og var svo heppin að fá hann.“

Örugg en stundum einmana

Burkot segir að verkið sem hún flytji í kvöld fjalli að hluta til um upplifun hennar af þessu ferli.

„Hvernig það er að vera Íslendingur á pappírum þegar ég er auðvitað ekki íslensk. Ég kann ekki tungumálið enn þá. Ég lagði stund á alþjóðlegt nám svo enska var nóg. Mig langar virkilega að byrja að læra íslensku og vona að ég geri það mjög fljótlega. En auðvitað ef þú þekkir ekki tungumálið og þú þekkir ekki allar þessar hefðir og allt saman, þá er frekar erfitt að samlagast íslensku samfélagi.“

„Ég á almennt ekki í neinum vandræðum með sjálfsmynd mína. Ég veit hver ég er, hvaðan ég er og hvers vegna ég er hér. En þetta snýst meira um íhugun og að hugsa um hvernig það er almennt að vera hluti af einhverju landi en samt ekki alveg. Þetta er mikið á reiki. Stundum er þetta einhvers staðar á milli öryggis, öryggis í líkamanum því ég er örugg hér, en samt getur það verið virkilega einmanalegt.“

Í gjörningi sínum mun Burkot flytja Lofsöng, íslenska þjóðsönginn eftir Matthías Jochumsson við lag Sveinbjörns Sveinbjörnssonar.

„Mér fannst mjög áhugavert að Sveinbjörn samdi lagið á meðan hann var í Edinborg. Það er nokkuð algengt fyrir Íslendinga að fara til útlanda til að mennta sig og ef ég skil það rétt fara næstum öll tónskáld frá Íslandi til útlanda til að læra. Svo þetta voru mikil menningarskipti.“

Yrði handtekin fyrir að gera það sama í Rússlandi

Burkot segist finna mikinn mun á aðstæðum á Íslandi og í Rússlandi. Í fyrra hellti hún blóði á regnbogamálaðan Skólavörðustíginn í miðborginni og reyndi að þrífa götuna sem hluta af listgjörningi.

„Ef ég myndi gera eitthvað svona í Rússlandi þá væri aðalstaðurinn Rauða torgið. Og ef ég reyndi að gefa út yfirlýsingu til stuðnings hinsegin fólki þá yrðu það fimm mínútur og svo beint í fangelsi. 

Vegna allsherjarstríðsins voru samþykktar nýjar lagagreinar um hinsegin fólk, þeir kalla þetta „áróður fyrir samkynhneigð“ eða eitthvað slíkt. Hér eru lög sem vernda hinsegin fólk. Svo það er virkilega áhugavert hvernig sama yfirlýsing, sama málefni, getur verið lögleg og ólögleg. Þetta snýst almennt allt um þessar andstæður.“

Gagnrýnir íslensk yfirvöld

Burkot segist einnig hafa upplifað andstæður þegar kemur að stöðu innflytjenda á Íslandi. Á meðan fjölmargir Íslendingar flytji erlendis og um fimmtungur íbúa landsins eru innflytjendur séu hælisleitendur sendir úr landi.

Burkot nefnir hér sérstaklega Gadzhi Gadzhiev, eiginkonu hans Mariiam Taimova og börn sem voru send aftur til Króatíu með tveggja vikna gamla tvíbura eftir að þeim var synjað um vernd hérlendis. 

Fjölskyldan kom til Íslands í lok 2024 og flúði pólitískar ofsóknir af hálfu rússneskra yfirvalda, að sögn lögfræðings þeirra. Var Gadzhiev fangelsaður fyrir að úttala sig gegn stjórnvöldum þar en stór hluti af hans nánustu fjölskyldu er búsettur á Íslandi.

Burkot gagnrýndi brottvísunina harðlega á sínum tíma og líkti ákvörðun yfirvalda við íslenskan Pútínisma.

„Svo það er líka þessi andstæða: Að ég nýt þeirra forréttinda að hljóta íslenskan ríkisborgararétt frá stjórnvöldum en annað fólk er ólöglega sent á annan stað og það liggur næstum bein leið aftur til Rússlands sem þýðir aftur í fangelsi.“