„Siða­reglurnar bara enn eitt leik­ritið af hálfu þessarar ríkis­stjórnar“

Hildur Sverrisdóttir þingmaður saumaði að Kristrúnu Frostadóttur forsætisráðherra í óundirbúnum fyrirspurnartíma nú fyrir stundu og gerði þetta að umfjöllunarefni. 

Til upprifjunar sagði Daði Már skýrsluna leiða í ljós að hún gæti ekki staðið undir einni helstu klassísku röksemdinni fyrir sjálfstæðum gjaldmiðli: að sveigjanlegt gengi dempi áföll og auðveldi aðlögun hagkerfisins. Í Bítinu á Bylgjunni sagði hann niðurstöðuna afdráttarlausa að þessu leyti.

Að sögn Daða Más bendir skýrslan til þess að ábatinn af sveigjanlegu gengi sé takmarkaður í íslensku hagkerfi. Ástæðan sé meðal annars sú að Ísland flytji nær allt inn og hafi því lítið svigrúm til að bregðast við gengisfalli með aukinni innlendri framleiðslu í stað innflutnings.

Mikil upplýsingaóreiða frá ríkisstjórninni sjálfri

Morgunblaðið hefur hamast í málinu og Sjálfstæðismenn telja einsýnt að hér sé um upplýsingaóreiðu af hálfu ríkisstjórnarinnar sem svo stangast á við siðareglur ráðherra sem samþykktar voru í ríkisstjórn í mars 2025. Hildur Sverrisdóttir tók í það minnsta þann snúning á málið í fyrirspurnartíma á þinginu. Hún sagði að í aðdraganda mikilvægrar atkvæðagreiðslu 29. ágúst, um hvort þjóðin vilji að áfram verði haldið með aðildarviðræður við ESB, hefði ríkisstjórninni verið tíðrætt um ógnina af upplýsingaóreiðu.

„Það er vel en með ólíkindum er hversu mikil upplýsingaóreiða stafar frá ríkisstjórninni sjálfri,“ sagði Hildur. Hún sagði eitt þeirra atriða sem hefðu ekkert með þetta að gera væri viljinn til að taka upp evru og nefndi hún áðurnefnda skýrslu til dæmis. Hildur vildi meina að niðurstöður skýrslunnar væru af hálfu Daða orðaðar meira afgerandi en segir í sjálfri skýrslunni.

Og Hildur dró af þessu tilefni upp siðareglurnar og las:

b. Ráðherra leggur sig fram um að gera upplýsingar aðgengilegar í samræmi við lög og almenn viðmið og hefur frumkvæði að birtingu upplýsinga sem eru í almannaþágu. Hann beitir sér fyrir því að upplýsingum sé miðlað af nákvæmni, heilindum og með skýrum hætti.

c. Ráðherra hefur frumkvæði að því að leiðrétta, eins fljótt og auðið er, rangar eða villandi upplýsingar, sem og hvers kyns misskilning er varðar málefni sem heyrir undir ráðherra.

Að Daði Már hafi brotið siðareglur ríkisstjórnarinnar

Þá kom að spurningunni:

„Hvernig stenst kynning Stjórnarráðsins á þessari mikilvægu skýrslu siðareglurnar?“ spurði Hildur forsætisráðherra.

Kristrún sagðist hafa heyrt þessa gagnrýni og benti á að það hefði ekki verið verkefni skýrsluhöfunda að gera tæmandi úttekt á krónunni og áhrifum hennar á efnahagslífið. Þetta væri einhvers konar hagsmunamat. Skýrslan væri gerð í ert í aðdraganda þess hvort við eigum að fara í samningaviðræður við ESB en ekki hvort við eigum að taka upp evru eftir atkvæðagreiðsluna.

Hvort þetta tengist svo siðareglum sagði Kristrún að auðvitað snerist þetta um hvernig hlutirnir eru lagðir upp en það breytti ekki því að það komi skýrt fram að kostnaður við sjálfstæðan gjaldmiðil sé verulegur. Fylgt geti gengisfellingar og kostnaður af slíku sem yfir lengri tíma er gríðarlegur kostnaður, viðskiptalegur kostnaður, og hefur þau áhrif í hagkerfinu að ekki er hægt að gera plön til lengri tíma.

Þá sé vitað mál og það liggi fyrir að krónan magni upp sveiflur. „Skýrslan er vönduð og traustur grunnur,“ sagði Kristrún en taldi þetta mál ekki snerta siðareglurnar.

Ríkisstjórninni ekkert heilagt

Hildur lét ekki segja sér þetta tvisvar. Hún sagðist heyra á svörum Kristrúnar að hún tæki ekki undir niðurstöðu fjármálaráðuneytisins og að hún tæki sjálf undir að það væru kostir og gallar við hvoru tveggja.

„Það er bara ekki það sem fjármálaráðuneytið sagði og ætli hæstv. forsætisráðherra þurfi kannski að leiðrétta hæstv. fjármálaráðherra eins og er gerð krafa um í c-lið 6. gr. siðareglna,“ sagði Hildur og ítrekaði að gerð væri krafa um að þetta yrði leiðrétt og hún vænti þess að það yrði gert.

„Eða á allt að fá að ganga upp í pólitískum tilgangi og pólitískri vegferð ríkisstjórnarinnar, meira að segja siðareglurnar skipti ekki máli? Og talandi um pólitískan tilgang, með leyfi forseta:

Ég ætla að fara hérna aðeins í 5. gr. siðareglna þar sem segir að ráðherra skuli gera skýran greinarmun á flokkspólitísku starfi, svo sem í tengslum við kosningar, sem er kannski eitthvað sem hæstv. forsætisráðherra mátti hafa á bak við eyrað á bílaplani Jysk, en látum það liggja á milli hluta hér undir eru eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar.

Það segir skýrt í siðareglum ríkisstjórnarinnar að ráðherrar hafi þá skyldu að koma fram með réttar upplýsingar. Ef þær eru villandi óvart eða ekki þá ber að leiðrétta þær. Eru siðareglurnar bara enn eitt leikritið af hálfu þessarar ríkisstjórnar? Þeim er ekkert heilagt.“

Hvernig væri að ræða efni skýrslunnar?

Kristrún benti á að fjármálaráðuneytið hefði sagt að líklega væri kostnaðurinn af krónunni að jafnaði meiri en ábatinn. „Þetta er rangtúlkun á þessari fréttatilkynningu, gefur að skilja þegar orð eins og líklega og að jafnaði eru notuð.“

Hún sagði auðvitað svigrúm til túlkana á niðurstöðunum.

„Ég hef verið frekar skýr í mínu máli þegar kemur að kostnaði við íslensku krónuna. Ég veit alveg að það eru ákveðnir gallar sem fylgja því að fara inn í fastgengi, sjónarmið fastgengiskerfis, en ég veit líka að það er gríðarlegur kostnaður við núverandi kerfi og það er það sem er varpað fram í þessari skýrslu. Ég held að það færi betur á því að við eyðum tíma í að ræða þá efni skýrslunnar en staka framsetningu þar sem að mínu mati er verið að snúa út úr og gera of mikið úr og býsna langsótt að fara að tengja þetta við siðareglur.“

Kristrún sagði að þeir sem tækju málefnalegan þátt í þessari umræðu gætu lesið sér til gagns: „Það er alls ekki útgangspunktur þessarar fréttatilkynningar að slá einhverju gjörsamlega föstu.“