Réttinda­bar­átta fatlaðs fólks í 65 ár

Í dag, á 65 ára afmæli ÖBÍ réttindasamtaka, er gott að staldra við og líta um öxl og fara yfir þann langa og oft á tíðum erfiða veg sem hefur verið farinn. Fyrir 65 árum var staða fatlaðs fólks á Íslandi önnur en hún er í dag. Réttindi voru ekki sjálfsögð og tækifæri langt frá því að vera jöfn. Enn meiri jaðarsetning og stofnanavæðing ríkti.

Öryrkjabandalag Íslands varð til upp úr þörf – þörf fyrir sterka sameiginlega rödd, samtakamátt og skýra kröfu um að fatlað fólk væri fyrst og fremst fólk, sem ætti sömu mannréttindi og ófatlað fólk. Á þessum 65 árum hefur mikilvægur árangur náðst með sterkari lagastoð. ÖBÍ hefur staðið í fararbroddi í baráttu fatlaðs fólks á Íslandi og farið fram með skýra kröfu um viðurkenningu, öryggi og lífskilyrði ásamt því að leiða fram öfluga uppbyggingu sem studdi fólk til þátttöku, náms, vinnu og sjálfstæðis. Smám saman hefur sjónarhornið færst frá forsjárhyggju yfir í mannréttindamiðaða nálgun.

ÖBÍ hefur háð mikilvæga réttindabaráttu fyrir dómstólum og vann mikilvæga sigra sem breytt hafa lífi fjölda fólks. Baráttunni má líkja við langhlaup, bæði hér heima og á alþjóðavettvangi hvar sýnileiki, virðing og viðurkenning skipta öllu máli.

Baráttan fyrir innleiðingu og framkvæmd samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks markaði tímamót, en ÖBÍ hefur barist fyrir honum af fullum þunga allt frá tilurð hans. En hugmyndafræði samningsins vindur ofan af þeirri arfleið og menningu sem hefur verið viðhöfð í gegnum söguna um að fatlað fólk sé ekki hluti af samfélaginu, heldur sé einmitt órjúfanlegur hluti þess með öllum sínum fallega fjölbreytileika hvar mannleig reisn er uppistaða. Rétturinn til að taka eigin ákvarðanir, lifa sjálfstæðu lífi og vera fullgildur þátttakandi í samfélaginu hefði aldrei náðst án þrautseigju og hugrekkis kynslóða baráttufólks sem gafst aldrei upp.

Samt sem áður vitum við að langhlaupinu lýkur seint ef aldrei. Enn býr fatlað fólk við fátækt, skort á viðeigandi aðlögun og þjónustu. Við þurfum stöðugt að minna á „ekkert um okkur án okkar“. Að því sögðu skiptir ÖBÍ jafn miklu máli í dag og við stofnun samtakanna. ÖBÍ er rödd, afl og snúningshjól réttlætis – samtök sem minna okkur stöðugt á að jafnrétti næst ekki af sjálfu sér.

Við fögnum við öllu því sem hefur áunnist en horfum einnig fram á veginn. Með samstöðu, þekkingu og óbilandi trú á mannréttindi höldum við áfram.

Til hamingju ÖBÍ með 65 ára baráttu – og áfram veginn.

Höfundur er formaður ÖBÍ réttindasamtaka