Popúlismi for­manns VR

Skilningur formanns VR á því hvað felst í embætti varaforseta ASÍ er með miklum ólíkindum. Í færslu sem hún birti í gær á Facebook heldur hún því fram að ekkert felist í starfi varaforseta sambandsins annað en að sitja tvo stutta fundi í mánuði og að embættið hafi ekkert raunverulegt lagalegt hlutverk innan ASÍ, annað en að hlaupa í skarðið í forföllum forseta. Ekki verður annað skilið af þessum orðum formannsins en að henni finnist embættið bæði ómerkilegt og gagnslaust.

Þessi skilningur formanns stærsta stéttarfélags landsins og eins varaforseta ASÍ er ekki aðeins rangur, hann er einnig aðför að embættinu. Sú manneskja sem fær kjör sem einn varaforseta ASÍ getur auðvitað ákveðið að líta á embættið af fyrirlitningu og sinna því ekkert – nema með því að mæta á tvo fundi, en það er þá aðeins perónuleg ákvörðun eintaklings sem af einhverjum ástæðum sækist eftir embætti en vill þó aðeins þiggja launin sem starfinu fylgja. Slíkt viðhorf á varla heima í íslenskri verkalýðshreyfingu.

Embætti varaforseta ASÍ

Samkvæmt lögum ASÍ er miðstjórn sambandsins æðsta vald þess á milli sambandsþinga. Í henni sitja forseti, þrír varaforsetar og ellefu meðstjórnendur. Staða varaforseta sambandsins snýst ekki um að þiggja aðeins laun og gera ekkert annað, er þvert á móti staða kjörins fulltrúa í æðstu stjórn sambandsins milli þinga. Afstaða fomanns VR til embættisins er ekki aðeins hrokafull og heimskuleg, heldur líka aðför að því lýðræðislega umboði sem þing ASÍ veitir þeim sem þar eru kjörnir til að fara með stjórn sambandsins.

Formaður VR ruglar saman umfangi verkefna og eðli embættis. Þótt fundir séu ekki margir segir það ekkert um stjórnskipulega stöðu. Það að sitja í miðstjórn ASÍ, sem varaforsetar gera, er hlutverk með mikið lagalegt vægi og að bera ábyrgð á starfsemi Alþýðusambandsins er hlutverk með mikið lagalegt vægi. Sú staðreynd að varaforsetar geta tekið við forsetahlutverki í forföllum forseta undirstrikar enn frekar að hér er um raunverulegt embætti að ræða, embætti sem ekki skal afskrifa sem ekkert annað en tækifæri til að hækka eigin laun.

Verður er formaðurinn launa sinna?

Fyrir tæpu ári síðan gagnrýndi Halla Gunnarsdóttir harðlega launahækkanir alþingismanna, ráðherra og annarra valdhafa. Um þá gagnrýni var fjallað í fjölmiðum. Formaður VR skrifaði þá að þingmenn og annað valdafólk þyrfti ekki að stunda neina kjarabaráttu né sýna fram á virði sitt; hækkanirnar kæmu bara sjálfkrafa. Formaðurinn benti á að hækkanir almenns launafólks væru langt frá þeim hækkunum sem valdafólkið fékk, upp á 5,6%, og spurði hvort ekki væri nær að laun ráðafólks tækju breytingum á grundvelli almennra kjarasamninga, eða upp á 3,5%, líkt og samið var um vorið 2024.

Afstaða formanns VR síðasta sumar er rétt. Vandinn er sá að þessi afstaða gildir ekki um hana sjálfa.

Laun formanns VR hafa nú verið hækkuð af stjórn VR um miklu meira en þær prósentuhækkanir sem formaðurinn gagnrýndi svo harðlega fyrir skemmstu. Hér birtist okkur því sama hræsnin og almenningur þekkir því miður svo vel í íslenskri pólitík: Strangar siðferðilegar kröfur til annara en allt önnur viðmið þegar um eigin pólitíska eða fjárhagslega hagsmuni er að ræða.

Formaður VR hæddist síðasta sumar að aðferðinni sem notuð er til að hækka laun þingmanna og ráðherra en aðferð sú sem hún og stjórn VR nota til að hækka laun fomanns er ekki minna hlægileg, þótt síður sé. Þar er greinilega notuð exel-skipunin „goal-seek“; upphæðin er fyrst ákveðin og formúlan svo útbúin. Því næst er farið í setja saman orðasalat til að réttlæta hækkunina og þar talað um „heildarkjör“, „endurskoðun“ og „samanburð“. Til að fullkomna bókhaldsbrelluna eru svo laun þau sem formaður VR fær sem einn varaforseti ASÍ látin niðurgreiða launakostnað VR vegna formanns félagsins.

Á Efling að niðurgreiða laun formanns VR?

Alþýðusamband Íslands er sameiginlegt samband vinnandi fólks, sem fjármagnað er með sköttum frá 44 aðildarfélögum um allt land, þar á meðal Eflingu, sem greiðir á ári um 150 milljónir til ASÍ. Augljóst er að laun sem sambandið greiðir fyrir störf innan eigin stjórnskipunar eiga að vera laun fyrir þau störf, en ekki fjárhagsleg innspýting í launakjör einstakra formanna aðildarfélaga. Ef að fyrirkomulag formanns og stjórnar VR, stærsta félagsins innan vébanda ASÍ, fær að standa óáreitt er opnað á þá útfærslu að félagsgjöld félaga í einu félagi, sem notuð eru til að greiða skattana til ASÍ, séu nýtt til að niðurgreiða launakostnað formanna í öðrum félögum. Slíkt stenst enga skoðun. Sem formaður Eflingar og einn varaforseta Alþýðusambandsins get ég ekki samþykkt gjörning stjórnar VR.

Hræsni

Í færslu á Facebook í gær, sem fjallað hefur verið um í fjölmiðlum, þar sem að formaður VR ræðst að mér með grófum aðdróttunum og kallar mig m.a. eltihrelli fyrir að setja fram ítarlega rökstudda gagnrýni á störf hennar, segir hún að laun forystufólks í verkalýðshreyfingunni séu hápólitískt mál. Það er hárétt. En einmitt þess vegna dugir ekki að vísa í gagnsæi eitt og sér, eins og formaður VR gerir. Það að birta launtölu formanns í ársskýrslu, líkt og VR gerir, eru ekki töfrar sem gera launin sjálfkrafa réttlætanlega. Nei, þau verða að standast siðferðilegt og verkalýðs-pólitískt mat. Og þau eiga að vera í samræmi við opinbera afstöðu forystunnar. Hræsni og eiginhagsmunasemi eiga ekki heima í verkalýðsbaráttunni. Ekki er hægt að gagnrýna sjálftöku valdafólks og gerast síðan sek um miklu umfangsmeiri sjálftöku. Að forysta stærsta stéttafélags landsins telji sig geta starfað eftir heimatilbúnum reglum sem snúast um að framkvæma óhólegar launahækkanir fyrir formanninn grefur undan trúverðugleika hreyfingarinnar allrar. Það er staðreynd sem ekki er hægt að hunsa.

Barátta verkalýðsins

Eftir rúma viku heldur vinnandi fólk á Íslandi 1. maí hátíðlegan. Þessi dagur hefur sérstaka merkingu fyrir verka og láglaunafólkið í Eflingu, vinnuafl höfuðborgarsvæðisins. Við höfum síðustu ár barist ekki aðeins barist fyrir því að fá betri laun, heldur einnig vægi í opinberri umræðu og innan verkalýðshreyfingarinnar. Þessi barátta hefur ekki verið auðveld og okkur hefur mætt mikil og hörð andstaða. En við höfum með þrautseigju náð að setja kjör verka og láglaunafólks, og tilveruaðstæður allar, á dagskrá þjómálaumræðunnar. Slíkt er aðeins hægt að gera með því að forðast ekki opinbera umræðu, né átök, ef þörf er á. Þannig virkar verkalýðsbaráttan og hefur ávallt gert.

Okkur getur að sjálfsögðu greint á um aðferðir. En þegar að formaður stærsta stéttarfélags landsins reynir að gera pólitíska og efnislega gagnrýni á eigin launakjör að persónulegu drama sem hverfist um illt innræti mitt, líkt og hún gerir í gær, og reynir þannig að víkja sér undan því að taka áyrgð á eigin gjörðum, er nokkuð ljóst að ekki er deilt um aðferðafræði – deilan snýst um hvort heimila eigi sjálftöku og bókhaldsbrellur innan íslenskrar verkalýðshreyfingar eða hvort starfa eigi eftir lágmarksviðmiðum trúverðugleikans. Í þessu máli er þögn sama og samþykki – ég samþykki ekki að ASÍ sé látið niðurgreiða laun formanns VR og því ætla ég ekki að þegja.

Stéttabarátta hálaunafólks



Færsla formanns VR á Facebook þar sem hún kallar mig m.a. pólitískan eltihrelli hefur fengið fjölmörg læk. Þau koma úr ýmsum áttum, t.d. frá einstaklingum sem hafa sannarlega verið eltihrellar í mínu lífi. En þau koma ekki aðeins frá íslenskum minnipokamönnum, heldur einnig frá meðlimum íslenskrar valda og yfirstéttar, eins og Þórunni Sveinbjarnardóttur, forseta Alþingis og Sigurði Hannessyni, framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins. Að meðaltali eru laun Sigurðar hátt í fimm miljónir á mánuði – þar af eru um 1,8 milljónir fyrir að sitja í stjórn Kviku banka – mögulega eru þær milljónir notaðar til að niðurgreiða launakostnað SI, og þessvegna vill hann standa með formanni VR. Þórunn Sveinbjarnardóttir er að lágmarki með 2.626.347 krónur í mánaðarlaun sem forseti Alþingis – kannski vill hún sýna formanni VR stuðning vegna þess að hún er því svo fegin að þaðan muni ekki lengur heyrast gagnrýni á ofurlaun og sjálftöku pólitískrar yfirstéttar.

Formaður VR hefur með framferði sínu stillt sér upp við hlið hálauna og forréttindafólks samfélagsins og með því afhjúpast sem ómerkilegur popúlisti. Hvernig hún ætlar að fara að því að leiða kjarabaráttu vinnandi fólks á þessu landi sem einn valda og fyrirferðamesti einstaklingur íslenskrar verkalýðshreyfingar er mér hulin ráðgáta. Ég verð einfaldlega, líkt og við öll, að sjá hverju fram vindur á næstu mánuðum.

Höfundur er formaður Eflingar og annar varaforseti ASÍ.