Fjárfestar nefna reglulega geopólitík sem vaxandi áhættu fjármálamarkaða og virðast hafa gert það með réttu. Stigmögnun stríðsátaka á milli Írans og bandalagsþjóðanna Ísraels og Bandaríkjanna hefur valdið því að orkuverð hækkar hratt og bæði hlutabréfa- og skuldabréfamarkaðir hafa lækkað á sama tíma.
Viðbrögð alþjóðamarkaða við átökum í Mið-Austurlöndum á undanförnum árum hafa fylgt kunnuglegri forskrift. Spennu eða átökum hefur í fyrst fylgt hækkun á olíuverði af ótta við langvarandi röskun á framboði áður en verðið hjaðnar hratt aftur.
Í 12 daga stríðinu milli Ísraels og Írans í júní 2025 hækkaði til að mynda olíuverð úr 65 dollurum í 75 dollara, en féll jafn hratt aftur þegar loftárásunum lauk. Þessar rótgrónu væntingar birtust okkur með sama hætti á bandarískum hlutabréfamörkuðum á mánudag þegar dýfudjarfir fjárfestar keyptu markaðinn í síðdegisviðskiptum að því er virðist með ágóða.
En þetta stríð virðist nú þegar geta orðið ólíkt átökunum frá því í fyrra. Íran fylgir ekki sama handriti. Ólíkt fyrri átökum hefur Teheran gert beinar árásir á orkumannvirki og innviði um allt svæðið þar sem skotmörkin eru hlutlaus og ótengd ríki. Meirihluti þessara árása eru með tiltölulega ódýrum drónum, sem jafnvel fátækt land eins og Íran getur safnað upp miklum birgðum af.
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn áætlaði árið 2023 að viðvarandi 10 prósenta hækkun á olíuverði myndi draga úr hagvexti í heiminum um 0,15 prósent og auka verðbólgu í heiminum um 0,4 prósent.
Árið 2025 höfðu markaðir áhyggjur af truflunum á skipaflutningum um hið mikilvæga Hormuzsund, þar sem um 20 prósent af heimsframboði á olíu og fljótandi jarðgasi fara um. Á þessu ári hefur sundið í raun verið lokað. Ef þessi lokun dregst á langinn stendur heimurinn frammi fyrir orkuverðsáfalli sem gæti orðið jafn stórt og árið 2022 þegar Rússland réðst inn í Úkraínu. Olíusérfræðingar eru þegar farnir að dusta rykið af olíuskipastríðinu á níunda áratugnum, þegar árásir á skipaflutninga við Persaflóa jukust verulega í kjölfar stríðsins á milli Íran og Íraks. Tilvist mikilla birgða af írönskum drónum gerir þann samanburð þó mun erfiðari.
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn áætlaði árið 2023 að viðvarandi 10 prósenta hækkun á olíuverði myndi draga úr hagvexti í heiminum um 0,15 prósent og auka verðbólgu í heiminum um 0,4 prósent. Áhrifin væru auðvitað mismunandi eftir löndum eftir innlendri framleiðslu og jafnvægis á milli inn- og útflutnings á orku. Fórnarlömbin í hækkun á orkuverði í heiminum eru í Evrópu og Asíu.
Þrátt fyrir að markaðir hafi ekki verðlagt að fullu mánaðalanga truflun á alþjóðlegu olíuframboði, hafa þeir þegar dregið úr væntingum um vaxtalækkanir hjá helstu seðlabönkum heimsins. Þó peningastefnan horfi fræðilega í gegnum tímabundin áhrif verðbreytinga á hrávörum gætu háar verðbólguvæntingar neytenda dregið úr viljanum til að lækka. Breyttar væntingar um vaxtalækkanir mun setja verðþrýsting á ríkisskuldabréf – sérstaklega á styttri enda verðbólguferilsins sem er hvað viðkvæmastur fyrir peningastefnunni.
Eins og markaðirnir voru minntir á 2022, eru tiltölulega fáir góðir kostir til staðar á tímum orkudrifinnar kreppuverðbólgu. Hærri verðbólga og hærri stýrivextir seðlabanka hafa áhrif á verðmæti skuldabréfa og veikari einkaneysla og hærri rekstrarkostnaður hefur neikvæð áhrif á tekjur og framlegð fyrirtækja, sem leiðir til lækkunar hlutabréfa. Í ofanálag eru margar evrópskar ríkisstjórnir í erfiðari fjárhagsstöðu en þær voru árið 2022, lántökukostnaður og skuldir eru hærri. Það er mun minna svigrúm fyrir þann stuðning sem veittur var við heimili og fyrirtæki í síðustu orkukreppu.
Alþjóðlegir fjárfestar hræðast orðið skyndilegar stefnubreytingar síðasta árs og virðast hafa minna áhuga á bandarískum eignum en áður.
Þrátt fyrir að Bandaríkin teljist vera geopólitískur leiðtogi og mögulega betur varin fyrir efnahagsáfallinu bendir hækkandi ávöxtunarkrafa ríkisskuldabréfa til þess að Bandaríkin séu ekki alveg það athvarf fyrir fjárfesta sem þau voru áður. Verð á dælunni gæti hækkað fyrir bandaríska bílstjóra, útflutningsmarkaðir orðið fyrir áhrifum af minni eftirspurn en nettó orkuútflytjandi býður réttilega upp á ákveðna vernd. Alþjóðlegir fjárfestar hræðast hins vegar orðið skyndilegar stefnubreytingar síðasta árs og virðast hafa minna áhuga á bandarískum eignum en áður.
Raunverulegir sigurvegarar, hvað fjárfestingar varðar, gætu orðið hlutabréf í vopnaframleiðendum. Hergagnaiðnaðurinn nýtur nú þegar nokkurs uppgangs í kjölfar vopnavæðingar Evrópu og stríð í Mið-Austurlöndum er enn einn hvatinn. Það er þó erfitt að vera bjartsýnn á markaði almennt þegar stríð og geopólitík stýrir ferðinni.
Höfundur er blaðamaður og meðal annars höfundur bókarinnar Blood and Treasure, the Economics of Conflict from the Vikings to Ukraine. Lausleg þýðing á grein sem birtist í Financial Times 3. mars síðastliðinn.
