Svif­ryk borgarinnar er ekki slys – það er af­leiðing stefnu

Það hlýtur að vera orðið sérstakt rannsóknarefni hvernig borgaryfirvöld geta rætt svifryk ár eftir ár án þess að nefna stærsta fílinn í herberginu. Göturnar eru sótsvartar, borgarbúar anda að sér ryki og óhreinindum — en umræðan snýst einhvern veginn sífellt um veður, nagladekk eða aðra þætti sem þægilegt er að kenna um. Allt nema augljósu orsökina sem blasir við.

Fyrir rúmum áratug var tekin ákvörðun um að hætta efnislosun á stöðum við strandlengju borgarinnar og aka þess í stað jarðvegi og efni langar leiðir, þvert yfir borgina. Efnisflutningar eru þannig keyrðir upp á Suðurlandsveg austur í Bolöldur annars vegar og hins vegar upp í Álsnes í Kollafirði norðan við Mosfellsbæ. Þetta er í raun stórfelld dreifingaraðgerð á drullu — nema hún var líklega ekki kynnt þannig. Þegar blautur jarðvegur er fluttur svona um borgargötur dag eftir dag segir eðlisfræðin okkur nákvæmlega hvað gerist: efnið lekur af, þornar og verður að svifryki. Þetta eru ekki ófyrirséðar afleiðingar. Þetta eru sjálfsagðar afleiðingar.

Höfundur hefur ítrekað á undanförnum árum bent á hversu arfavitlaus þessi flutningsleið og verklag eru — bæði út frá mengun, kostnaði og óþarfa álagi á innviði. Þrátt fyrir það virðist lítið hafa breyst. Kannski er vandinn ekki skilningsleysi heldur tregða til að viðurkenna mistök. Því ef orsökin er ákvörðun sem tekin var innan kerfisins, þá fylgir ábyrgð með. Það er einfaldara að tala um flókið vandamál en að viðurkenna einfalda lausn.

Á meðan heldur borgin — og þar með borgarbúar — áfram að eyða fjármunum í að keyra efni lengri leiðir en þörf er á, auka umferð, slit á vegum og mengun. Borgin borgar þannig meira til að búa til meira vandamál og greiðir svo aftur fyrir að reyna að hreinsa afleiðingarnar.

Borgin ber ábyrgð á því verklagi sem hér um ræðir, enda er það hún sem mótar stefnuna og skipulagið. Jafnframt kaupir borgin út þjónustu við götuþrif og ber því einnig ábyrgð á því að þau séu unnin með fullnægjandi og nútímalegum hætti. Ábyrgðin verður því ekki framseld — hvorki á verktaka né aðstæður — þegar árangurinn er augljóslega ófullnægjandi. Á sama tíma þurfa húseigendur og verktakar að axla sinn hluta ábyrgðar og tryggja að framkvæmdir og efnisflutningar valdi ekki óþarfa sóðaskap eða mengun.

Svo eru það götuþrifin sjálf. Á tímum þar sem til eru öflug hátæknitæki sem geta raunverulega fjarlægt fínt svifryk er ljóst að hluti búnaðarins sem notaður er skilar ágætum árangri. Hins vegar virðist einnig vera stuðst við tæki og aðferðir sem ná einfaldlega ekki utan um vandann með fullnægjandi hætti. Erfitt er að ná raunverulegum árangri þegar tekist er á við nútímavandamál með blöndu af nútímalausnum og úrræðum sem tilheyra fortíðinni.

Alvarlegasta staðreyndin er þó sú að þetta bitnar beint á fólki. Svifryk er ekki bara sjónrænt óþægindi — það hefur raunveruleg áhrif á heilsu, sérstaklega hjá börnum, eldra fólki og þeim sem glíma við öndunarfærasjúkdóma. Þess vegna er þessi umræða ekki bara tæknilegt atriði um framkvæmdamál. Hún snýst um lífsgæði.

Kannski er kominn tími til að hætta að spyrja hvers vegna göturnar séu svartar — og byrja að spyrja hvers vegna það virðist svona erfitt að breyta ákvörðun sem augljóslega gengur ekki upp. Stjórnsýsla sem getur ekki leiðrétt stefnu þegar reynslan sýnir að hún virkar illa er ekki sterk stjórnsýsla. Hún er bara þrjósk.

Höfundur er athafnamaður.