Lærum nú einu sinni af reynslu annarra

Áætlað er að bygging nýs öryggisfangelsis við Stóra-Hraun kosti um 33 milljarða króna og hefur sú tala vaxið ískyggilega á fáeinum árum. Í núverandi árferði er auðsjáanlegt að þessi áform eru óraunhæf og enda eflaust í 60 milljörðum ef af þeim verður, eftir 10 eða 20 ár. Afstaða-réttindafélag sendi stjórnvöldum nýverið minnisblað þar sem lagt er til að hætt verði við fangelsið að Stóra-hrauni og í stað þess skoðað að byggja upp hraðar og með ódýrari hætti.

Við öllum blasir að það er alvarleg staða í fangelsismálum á Íslandi og uppbygging í fangelsiskerfinu þolir enga bið. Afstaða telur að stjórnvöld séu á rangri leið og bygging nýs öryggisfangelsis byggi á rangri forgangsröðun. Staðreyndin er sú að þörf fyrir hámarksöryggi nær aðeins til lítils hluta fangahópsins og því er þörfin ofmetin gífurlega. Um er að ræða um 120 öryggispláss en ekkert slíkt er til í dag á Íslandi. Öryggisfangelsi eru jafnframt dýrustu mannvirki sem hægt er að reisa í fangelsiskerfinu, bæði í byggingu og rekstri og hafa lítil sem engin áhrif til endurhæfingar. Slík úrræði auka raunar fremur líkur á endurkomu í fangelsi og þar með fjölda brotaþola.

Í minnisblaðinu leggur Afstaða til að hætt verði við byggingu öryggisfangelsis við Stóra-Hraun og þess í stað ráðist í heildstæða uppbyggingu fangelsiskerfisins með áherslu á fjölbreytt fangelsisstig, endurhæfingu og hagkvæmni. Þar er lagt til að Litla-Hrauni verði breytt í sérhæft öryggisfangelsi fyrir allt að 40 fanga sem raunverulega þurfa slíkt öryggi og að föngum þar verði fækkað verulega. Samhliða verði opin og hálfopin fangelsi stækkuð og ný úrræði reist á höfuðborgarsvæðinu og á Norðurlandi.

Með þessum breytingum myndi heildarfjöldi fangelsisplássa aukast um næstum 150 og verða alls um 320 í stað um 170 í dag. Þetta myndi létta verulega á kerfinu og skapa raunhæfa möguleika á þrepaskiptri afplánun og samfélagsaðlögun. Áfangaheimili yrðu jafnframt byggð en áfangaheimili er lykilatriði í eftirfylgni fólks eftir afplánun.

Afstaða bendir í minnisblaðinu á að hægt sé að ráðast í þessa uppbyggingu með nútímalegum einingalausnum sem standast bæði íslenskt veðurfar og Evrópustaðla. Birgjar í samstarfi við fyrirtækið Stólpa hafa þegar reist fangelsi í Evrópu og þjónustuþorp fyrir virkjun hér á landi. Þá hefur Afstaða ítrekað vísað til Kerava-fangelsisins í Finnlandi sem er byggt úr timbri, hýsir um 130 fanga og kostaði um 7 milljarða króna.

Heildarkostnaður við þær lausnir sem Afstaða leggur til er áætlaður um 15 milljarðar króna eða minna en helmingur af kostnaði við fyrirhugað öryggisfangelsi við Stóra-hraun. Jafnframt væri hægt að ljúka uppbyggingunni á innan við 12 mánuðum.

Afstaða leggur ríka áherslu á að nú sé þörf á tafarlausum aðgerðum. Félagið telur að með breyttri stefnu megi byggja upp skilvirkara, mannlegra og hagkvæmara fullnustukerfi sem skilar raunverulegum árangri fyrir samfélagið allt.

Höfundur er formaður Afstöðu-réttindafélags