Birtir drög að lögum um lagareldi: Hyggst leggja niður Fiskeldissjóð

Í tilkynningu þess efnis á vef Stjórnarráðsins segir að markmið frumvarpsins sem nú er kynnt varðandi lagareldi sé að styrkja lagaramma atvinnugreinarinnar og sporna gegn neikvæðum umhverfisáhrifum með því að innleiða hvata og þannig skapa traustari grundvöll fyrir verðmætasköpun og sjálfbæran vöxt greinarinnar til framtíðar. 

Frumvarpsdrögin geri ráð fyrir að ein heildarlög gildi um starfsemi lagareldis, það er um starfsemi í sjókvíaeldi, landeldi, hafeldi og fjarðabeit.

Hvatar til nýtingar lokaðs búnaðar og ófrjós lax

Í samráðsgátt segir að helstu breytingar og nýmæli frumvarpsins sem snúa að sjókvíaeldi séu eftirfarandi:

• Auknir hvatar til nýtingar lokaðs búnaðar og ófrjós lax
• Vöktun í ám með það að markmiði að auka vísindalega þekkingu
• Áhættustýrt skipulag með innleiðingu smitvarnasvæða.
• Leyfisveitingar og eftirlit verða einfölduð, m.a. með sameiningu rekstrarleyfis Matvælastofnunar og starfsleyfis Umhverfis- og orkustofnunnar
• Auknar eftirlitsheimildir Matvælastofnunar og aukin áhersla á rafrænt eftirlit
• Breytt fyrirkomulag á útfærslu og framkvæmd áhættumats erfðablöndunar
• Skilvirkari viðbrögð vegna stroks
• Aukið aðhald og viðbrögð vegna lúsasmits og affalla, m.a. með innheimtu umhverfisgjalds
• Hertar reglur um eftirlit með kynþroska eldislaxa.
• Breytt fyrirkomulag á úthlutun til sveitarfélaga úr Fiskeldissjóði

„Bæði íslenskt samfélag og fyrirtæki í lagareldi hafa lengi kallað eftir skýrari lagaramma um greinina. Megináherslur þeirra frumvarpsdraga sem nú eru kynnt eru þær að huga að umhverfissjónarmiðum og dýravelferð við uppbyggingu lagareldis til framtíðar, t.d. þegar kemur að hvötum fyrir lokaðar kvíar og ófrjóan lax og auknum eftirlitsheimildum. Á sama tíma er mikilvægt að einfalda stjórnsýsluna og að gjaldtaka taki mið af afkomu greinarinnar og tryggi samkeppnishæfni. Í þessu samhengi vil ég sérstaklega nefna að lagt er til að leggja Fiskeldissjóð niður og að þær fjárhæðir sem runnið hafa í gegnum þann sjóð fari beint til þeirra sveitarfélaga þar sem sjókvíaeldi er stundað,“ er haft eftir Hönnu Katrínu í tilkynningu.

Annars eðlis hvað landeldi varðar

Í samráðsgátt segir að eðli máls samkvæmt er nauðsyn og tilefni frumvarpsins talsvert annars eðlis þegar kemur að landeldi. Regluverk greinarinnar byggi í dag að mestu leyti á lögum um fiskeldi, sem einkum séu skrifuð með þarfir sjókvíaeldis í huga og nái illa utan um sérstöðu landeldis, svo sem þegar kemur að leyfisveitingum, eftirliti og dýravelferð. 

Með frumvarpinu sé bætt úr þessu þar sem sérstaklega sé fjallað um landeldi í einum þætti frumvarpsins. Viðamesti hluti þeirrar umfjöllunar lúti að smitvörnum og dýraheilbrigði í landeldi. Með frumvarpinu sé reynt að draga fram þau sérkenni sem skilja að landeldi frá sjókvíaeldi sem helgist af ólíku eldisumhverfi og ólíkum áskorunum, jafnt fyrir rekstraraðila og Matvælastofnun, sem annist eftirlit með starfseminni.

Aukinn áhugi á hafeldi

Þá segir að í fjórða þætti frumvarpsins sé fjallað um hafeldi en það sé eldi sem er stundað utan fjarðarkerfa. Hafeldi sé enn sem komið er á hugmyndastigi hér á landi en aukinn áhugi hafi verið á slíkri starfsemi síðastliðin ár. 

„Til að komast að því hvort og hvar hafeldi sé vænlegt í íslenskri lögsögu þarf að ráðast í fjölmargar og ítarlegar rannsóknir. Með frumvarpinu er sniðinn rammi utan um þær rannsóknir og leyfisveitingaferlið en miklu máli skiptir að fyrirsjáanleiki og skýr löggjöf sé fyrir hendi til að styðja við fyrstu skref greinarinnar.“

Veita tilraunum í fjarðabeit lagastoð

Að endingu sé að finna nýmæli í frumvarpinu, sem sé fjarðabeit. Í hnotskurn felist í fjarðabeit í að rækta fisk sem er haldið í lokuðu búri á talsverðu dýpi og nærist fiskurinn eingöngu á náttúrulegu dýrasvifi, sem sé laðað að búrinu með ljóstækni. 

Þessi grein lagareldis sé enn á frumstigi og ætlunin með frumvarpinu að veita tilraunum í greininni lagastoð. Sú reynsla sem fæst með slíkum tilraunum kunni seinna meir að verða tilefni til setningu ítarlegri reglna um slíkan rekstur en lagt er til í þessu frumvarpi.