Leikskólakerfið en ekki fæðingar­or­lofið sem er gjör­ó­líkt á hinum Norður­löndunum

Hún bendir á að rannsóknir sýni að foreldrar sem skipti fæðingarorlofi jafnt á milli sín séu líklegri til að deila umönnun barna til lengri tíma og svo eru þeir líka ólíklegri til að skilja.

Mikil umræða hefur spunnist um fæðingarorlofskerfið eftir að læknanemi steig fram og kallaði eftir auknu valfrelsi og sveigjanleika í orlofskerfinu umfram þær sex vikur sem foreldrar geta skipt á milli sín. Hún útlistaði hið ýmsa við fæðingarorlofskerfið sem henni fannst þörf á að lagfæra.

Guðný segir markmiðin með lögunum oft gleymast í umræðunni, sem sé meðal annars að tryggja rétt barna til samvista við báða foreldra. Tengslamyndun sé mikilvægust á fyrstu æviárunum og að ávinningur af skiptu orlofi sé margþættur.

Minni líkur á hjónaskilnaði

„Við erum með aragrúa af rannsóknum sem sýna hvað þetta skiptir miklu máli fyrir barnið að báðir foreldrar annist um það. Það skiptir líka máli fyrir atvinnuþátttöku og fyrir jafnrétti, heilsu og ævilengd. Það eru tvær íslenskar rannsóknir sem sýna að það dragi úr líkum á hjónaskilnaði að báðir foreldrar taki orlof. Það er mikið af afleiddum áhrifum sem við erum að rekja í alls konar rannsóknum.“

Íslenskir feður hafi alltaf tekið vel í aukinn orlofsrétt

Íslenskir feður eru á pari við þá sænsku þegar kemur að hlutfalli daga sem feður taka sem prósentu af heildarorlofi. Guðný segir að íslenskir feður hafi alltaf brugðist vel við þátttöku í orlofi þegar réttur þeirra hefur verið aukinn í gegnum tíðina.

„Þeir voru strax þarna komnir með hæsta heildarhlutfall daga á Norðurlöndunum sem eru teknir af feðrum þannig að íslenskir feður eru svolitlir heimsmeistarar þó svo það fari ekki hátt á Íslandi.“ Segir Guðný en við þetta má bæta að eftir að Finnar fjölguðu mánuðum í orlofi hafa finnskir feður aukið töku á orlofi svo um munar.

Norðmenn voru fyrstir til að festa feðrum orlofskvóta árið 1993 en árið 2014 var farið í frjálsræðisátt. Guðný segir að afleiðingarnar af því að fækka þeim vikum sem norskir feður

„Það var bara óhuggulegt að sjá hvernig þetta fylgdi nákvæmlega vikufjöldanum. Um leið og skylduvikunum var fækkað þá duttu feðurnir niður um það sem nam þá tölu.“

Aðeins fyrri leikhluta lokið

Guðný segir of snemmt að segja til um áhrif lagabreytinganna frá 2021 þegar skylduvikum fyrir feður var fjölgað.

„Það tekur tvö ár, eftir að barn fæðist að fá endanlegu töluna, þannig að við erum bara ekki komin með lokatölur. Það er svolítið eins og að spyrja í hálfleik „hvernig fer leikurinn?“ en þetta er allt að gerast og ekkert sem bendir til annars en að þetta sé akkúrat í sama takti og verið hefur að þegar við gefum í - þá auka feður orlofstöku.“

Verkefnið skilið eftir hjá sveitarfélögum til lausnar og fjármögnunar

Íslenska fæðingarorlofskerfið sé ekki ólíkt því sem er á hinum Norðurlöndunum.

„Það sem hins vegar skilur okkur frá þeim er að þau eru öll með lögbundinn rétt til leikskólavistar þegar börn verða eins árs en Danir reyndar þegar börn verða sex mánaða á meðan við skiljum þetta verkefni eftir hjá sveitarfélögunum til að leysa og fjármagna og það er grundvallarmunurinn á umönnunarstefnunni, ekki fæðingarorlofsmálin.“