Ís­lensk tunga þarf meiri stuðning

Aukin umræða um gildi íslenskunnar og flókna varnarstöðu hennar hefur glatt stjórnarmenn í Íslenskri málnefnd mikið. Um þetta höfum við sent frá okkur margar ályktanir undanfarin 18 ár sem allar finnast á vef málnefndar.  Stundum hefur okkur þótt við tala fyrir daufum eyrum bæði ráðamanna og samfélags. Hin afar mikilvægu lög um tungumálið voru samþykkt árið 2011 en fyrst árið 2018 fundum við að farið var að taka verulegt mark á ábendingum okkar. Munar þar mest um fjármagnaða máltækniáætlun, nýja styrki til bókmennta og menningar og hina mikilvægu ályktun um stöðu tungunnar sem samþykkt var árið 2019 og fylgt var eftir með aðgerðaáætlun árið 2023.

Allt frá því að Ísland varð aðili að EES með frjálsu flæði vinnuafls milli landa hefur legið fyrir að auka þyrfti til muna fjármagn til íslenskukennslu fyrir nýja landsmenn en það er ekki fyrr en vandinn var orðinn verulegur fyrir um fimm árum að stjórnvöld tóku við sér, einkum árin 2023-2024. Því miður blasir samt aftur við niðurskurður til þessa afar mikilvæga málaflokks. Hér þyrfti ný ríkisstjórn að feta í fótspor hinnar fyrri. Það er von okkar og ákall að hætt verði við boðaðan niðurskurð til málaflokksins.

Þetta er þó fjarri að vera eini eða stærsti vandinn sem stafar að tungumálinu. Öflugt skólakerfi er forsenda þess að tungumálið fái þrifist og því miður eru þar ákveðnar brotalamir eins og alþjóðleg samanburðarpróf hafa sýnt og nær sú þróun þrjátíu ár aftur í tímann. Skólakerfið hefur í tímans rás verið helsti bjargvættur tungumálsins og þar þarf að herða mjög á íslenskukennslu og nota til þess þekkingu sérfræðinga. Einu sinni var sagt að allir kennarar væru íslenskukennarar og það á enn við. Íslenska er ekki aðeins ein námsgrein í skóla heldur forsenda alls annars náms og veik íslenskukunnátta stendur öll öðru námi fyrir þrifum.

Þó að örum vexti landsmanna með annað móðurmál en íslensku, snjalltækjavæðingu og flóði erlends skemmtiefnis fylgi óneitanlega umtalsverðar áskoranir ræður öflugt menntakerfi sem býr til sterka og sjálfstæða nemendur við slíkan og annan eins vanda. Það er því mikilvægt að menntun og menning verði nú sett í forgang hjá stjórnvöldum ef snúa á vörn í sókn í málefnum íslenskunnar. Íslensk málnefnd vill gjarnan heyra meira um fjármagnaðar aðgerðir í þágu íslenskunnar í skólakerfinu á komandi árum.

Staða íslenskrar tungu snýst alls ekki eingöngu um fjölda íbúa sem hafa annað móðurmál heldur ekki síður um afstöðu þjóðarinnar sjálfrar til málsins eins og Íslensk málnefnd hefur bent á. Fjölga þarf til muna vönduðu íslensku efni á netinu með þjóðarátaki. Þá ætti að setja á laggirnar aðgerðaáætlun sem eflir bóklestur bæði barna og fullorðinna. Auk þess þarf að styrkja áfram myndarlega við bókaútgáfu og aðra menningu á íslensku. Langmikilvægast er þó að efla sérstaklega íslenskukennslu á öllum skólastigum. Um allt þetta hefur Íslensk málnefnd fjallað í sínum ályktunum og er sem fyrr fús til að veita stjórnvöldum góð ráð um efnið.

Höfundar eru formaður og varaformaður Íslenskrar málnefndar.