Karlar, piltar og strákar

Jón Pétur Zimsen skrifar 3. júní 2025 16:02

Eftir að hafa lesið góðan pistil Þráins Farestveit, afbrotafræðings og framkvæmdastjóra Verndar, í Morgunblaðinu langar mig að stinga niður penna og taka saman nokkrar tölfræðiupplýsingar sem byggja á opinberum tölum og rannsóknum frá Hagstofu Íslands, Fangelsismálastofnun, Landlæknisembættinu og Vinnueftirlitinu (sjá að neðan).

Það er ljóst að karlar og drengir standa frammi fyrir áskorunum sem nauðsynlegt er að ávarpa því ekki margir leggja sig fram við að vera málsvarar þessa hóps þó stór sé.

Hér er ekki verið að fórnarlambsvæða karla heldur að benda á tölfræði sem almennt hefur fengið litla athygli, hvað þá aðgerðir.

Öll tengjumst við sonum, dætrum, mæðrum, feðrum, öfum og ömmum sem gætu átt undir högg að sækja. Þá á kyn ekki að skipta máli hvort við látum okkur málin varða.

90% allra fanga eru karlar.
Karla fá lengri dóma fyrir sömu brot (Norðurlönd, Bretland og Frakkland).
Karlar lifa að meðaltali 3,1 ári skemur en konur.
Forsjá barna eftir skilnað: Konur fá yfir 80% tilfella aðal forsjá.
Skilnaðartíðni og áhrif: Karlar missa oftar tengsl við börn sín og upplifa félagslega vanlíðan.
Tíðni sjálfsvíga karla er tvöföld á við kvenna.
85% alvarlegra vinnuslysa lenda á körlum.
Aðeins 31,3% karla 25–34 ára hafa lokið háskólanámi.
Karlar eru oftar atvinnulausir.
71% heimilislausra eru karlar.
Skertur aðgangur að félagsþjónustu sem tekur mið af þörfum karla.
3,5x fleiri karlar eru ekki í skóla né vinnu (NEED) á aldrinum 16-20 ára.
47% stráka eru undir lágmarksviðmiði í lesskilningi við lok grunnskóla.
Strákar fá oftar greiningar á ADHD og eiga í meiri hegðunarvanda í skólum.
Brottfall úr framhaldsskóla er hærra meðal stráka en stelpna.
Lítið hlutfall karla í kennslu (undir 15% í leikskólum) dregur úr fyrirmyndum í skólum.
Menntunarskortur hefur áhrif á framtíðartekjur, sjálfstraust og heilsu.

Samantektin sýnir að karlar og drengir á Íslandi standa frammi fyrir alvarlegum og kerfislægum áskorunum. Karlar geta gert ýmislegt til að bæta aðstæður sínar sjálfir eins og konur en viðurkenning á áskorunum þeirra er töluvert skemur komin á veg en áskorunum kvenna, á meðan heldur þessi vonda tölfræði að raungerast.

Markviss inngrip í menntakerfi, heilbrigðisþjónustu og félagskerfi eru nauðsynleg til að snúa við þessari þróun og tryggja öllum eins jöfn tækifæri og mögulegt er.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins