„Eins og þegar ein­angrunar­plasti er strokið eftir gler­rúðu“

Björn var í útvarpsviðtali vegna nýrrar bókar sinnar „Ókunnugt fólk“. Þar varð honum á að segja „þeim langar“, sem flokkast undir þágufallssýki og tvítaka þá villu. Í kjölfarið fékk hann það óþvegið á Málspjalli jafnvel þó að Eiríkur hafi þar hamrað á því að í slíkum aðfinnslum gæti ekki falist nein ást á íslenskunni.

Vilja ekki lesa bókina eftir að höfundur varð uppvís af þágufallssýki

„Æi, mér finnst alltaf erfitt að hlusta á svona… ja, maður má víst ekki kalla það málvillur lengur,“ segir Ragnheiður Gestsdóttir eftir að Auður Aðalsteinsdóttir hafði opnað fyrir umræðuna með því að segja: „Ó ó … var að hlusta á viðtal við rithöfund sem var að segja frá nýútkominni bók sinni og tvítók: Þeim langar … þá langar. Nú langar „mér“ ekkert til að lesa þessa bók eftir þetta. Er kannski fullviðkvæm fyrir þessu eða hvað?“

Í athugasemdum við téð viðtal við Björn felst reyndar nokkur gagnrýni á stefnu Eiríks. Fríður María Halldórsdóttir segist vel skilja þetta: „Finnst sorglegt að ekki „megi“ leiðrétta svona eins og annað sem þykir orðið eðlilegt af því að margir tala svona, og þykir það bara í lagi. Rétt eins og 2+2 verða ekki 5 þótt margir muni segja það, og rétt eins og slettur sem aldrei er sett út á festast af því að það er leiðrétt.“

Bergþóra Einarsdóttir segist skilja þetta fullkomlega: „Læsi ekki verk eftir þennan rithöfund!“ Jóhanna Guðríður Ólafsson tekur í sama streng og það gerir Heiðrún Hauksdóttir einnig: „Heyrði þetta líka áðan og þótti sorglegt og óþægilegt – sérstaklega þegar hann endurtók þetta.“

Halldór botnar umvandanirnar

Það er svo Halldór Gunnarsson sem botnar óánægju kvennanna með afgerandi hætti: „Þágufallssýkin virkar á mig eins og falskur tónn eða hljóðið þegar einangrunarplasti er strokið eftir glerrúðu. Það slær ekkert á tilfinninguna að segja að þetta sé eðlileg málþróun, þótt það séu sprenglærðir málvísindamenn. Að sjálfsögðu læsi ég aldrei bókstaf eftir þennan höfund. Nóg er nú samt.“

Birni sárnar þetta að vonum og nú hefur hann skrifað einlægan pistil sem hann birtir á Málspjallinu:

„Á laugardaginn beið ég við viðtækið þar sem átti að flytja viðtal við mig um nýju skáldsöguna mína. Ég var stressaður, hafði verið illa sofinn og í flensumóki í viðtalinu og óttaðist að ég hefði ekki staðið mig nógu vel gagnvart bókinni minni, sem ég hafði unnið að í fjögur-fimm ár en var bara nýbyrjaður að tala um opinberlega.“

Björn gengur úr Málspjalli

Björn segir að sér hafi létt eftir að hafa hlustað á viðtalið sem honum fannst koma ágætlega út og Jói í Bara bækur fór að hans mati með umræðuna á forvitnilegar slóðir.

„Það var því heldur svekkjandi seinna um kvöldið þegar ég sá að hér inni hafði sprottið upp umræða þar sem nokkrir meðlimir þessa hóps lýstu því yfir að sökum þessa viðtals væru þeir búnir að afskrifa bókina mína og mig sem höfund algjörlega og myndu aldrei lesa bókstaf eftir mig. Ekki út af neinu sérstöku sem ég sagði, heldur út af því að ég hafði gerst sekur um að nota vitlaust fall í talmáli mínu. „Sorglegt og óþægilegt,“ eins og einn meðlimur Málspjallsins orðaði það.“

Björn segist hafa reynt að hlæja að hinum umvandandi Málspjöllurum en sannleikurinn var sá að þetta tal særði hann og þótt stöku varnarræða hafi litið dagsins ljós gekk hann úr grúbbunni.

„Ástæðan fyrir því að ég tók þetta svona nærri mér er líklega að þetta er ekki í fyrsta (og líklega ekki í síðasta) sinn sem ég fæ að heyra að tungumálið sem ég hef lesið, talað og skrifað alla mína ævi sé ekki nógu gott og ég þar með ekki gjaldgengur fulltrúi þess.“

Ekki vottur af þágufallssýki í bókinni

Nokkurt fát hefur orðið í hópnum eftir að Björn birti pistil sinn og hefur Eiríkur Rögnvaldsson skrifað harðorða ádrepu þar sem hann hundskammar þá sem vilja hnýta í þágufallssýkina:

„Hér varð í gær býsna dapurleg umræða af því tilefni að rithöfundur hafði sagt „þeim langar“ í viðtali um nýja bók sína. Málshefjandi sagði að þetta hefði valdið því að hún hefði engan áhuga á að lesa umrædda bók, og í umræðunni tóku margir þátttakendur í sama streng og lýstu andúð sinni á þessari málnotkun,“ skrifar Eiríkur. Hann segist reyndar vera búinn að lesa bókina.

„Og get fullyrt að hún er sérlega vel skrifuð og í henni er ekki vottur af hinni illræmdu „þágufallssýki“. Það eru auðvitað ótrúlegir og óþolandi fordómar að dæma bók af einu orðalagi höfundar í viðtali, en lýsir vel þeirri sérkennilegu stöðu sem þessi málbreyting hefur í huga margra. Það er jafnvel eins og fólk sem talar þannig verði „óhreint“ eins og dæmið sem hér er til umræðu sýnir.“

Vill að umvandararnir yfirgefi hópinn

Eiríkur segir, eins og margoft hefur komið fram, hópurinn hafa verið stofnaður til að efla jákvæða og uppbyggjandi umræðu um íslenskt mál.

„Umræðan í gær var dæmi um hið gagnstæða – neikvæða umræðu þar sem talað var niður til fólks og það dæmt eftir málfari og höfundur jafnvel afskrifaður vegna málnotkunar í viðtali. Slíkt á ekki að viðgangast og er í raun alveg óþolandi. Ég legg því til að þið sem hafið það viðhorf til málfars sem hér hefur verið lýst gangið úr þessum hópi – hann er greinilega ekki fyrir ykkur.“

Og Eiríkur bendir á að umvandararnir miklu þurfi ekki að örvænta:

„Það er annar vettvangur sem hentar ykkur betur – þessi umræða hefði sómt sér vel í „Málvöndunarþættinum“. Þar lifa málfarsfordómar og hneykslun á málfari almennings góðu lífi.“