Ekki nægi­legt traust á fast­eigna­markaði

Seinna í dag fer fram opna málþingið Upplýsingagjöf og ástandsmat vegna sölu fasteigna á vegum Matsmannafélags Íslands (MFÍ). Fundurinn fer fram í Sykursal Grósku og hefst klukkan 13. 

Almenningur hafi ekki þekkinguna

Ragnar Ómarsson, formaður MFÍ, heldur erindið Traust á fasteignamarkaði. Í samtali við fréttastofu segir hann almenning ekki hafa þekkinguna til að geta lýst ástandi eigna sem það er að kaupa eða selja, enda ekki atvinnufólk á markaði. 

„Þetta er ekki eins og að ganga inn í verslun og kaupa sér þvottavél. Ef þvottavélin bilar eða fer ekki í gang strax, þá geturðu bara skilað henni og fengið aðra í staðinn eða endurgreitt,“ segir Ragnar en skoðunarskylda er á kaupendum. 

Skylda í Noregi

Seljendur fái oft einhvers konar spurningalista í hendurnar þar sem þeir merkja við upplýsingar um íbúðina. 

„En síðan verður hann að standa við það sem hann festir á blað. Hann verður að standa við það ef eitthvað kemur upp á. Þannig að það er ákveðin tortryggni sem ríkir í fasteignakaupum á markaðnum,“ segir Ragnar. 

Í Noregi sé skylda að fá fagaðila að borðinu til að meta raunverulegt ástand eignar. Um tíma var það algengt hér á landi að fólk keypti ekki íbúð nema að ástandsskoða hana fyrst. 

„Og þar með í rauninni að leggja grunninn að því hvaða verði hún ætti að fara á,“ segir Ragnar. 

Skökk samkeppni

Gallinn við að væntanlegir kaupendur þurfi sjálfir að bóka matsmann á svæðið er að þá liggja ekki sömu upplýsingarnar fyrir alla. Ef hann myndi uppgötva einhverja vankanta þýðir það ekki að þær upplýsingar berist til annarra sem hafa áhuga á eigninni. 

„Og þar með skekkist í raun og veru samkeppnin, þar sem einn aðilinn býr að meiri upplýsingum heldur en annar. Þetta er í raun og veru grundvallaratriði. Það er að fá stöðuna þannig þegar kaupin eiga sér stað að allir sem gera tilboð hafi sömu upplýsingarnar sem þeir geta byggt tilboð sitt á. Að það liggi fyrir staðfest álit eða mat sérfróðs aðila á því hvert ástand eignarinnar sé og hver sé líklegur kostnaður við það að færa eignina upp í viðunandi horf ef hún er það ekki,“ segir Ragnar.

Gríðarlegar fjárhæðir

Aðspurður hvert tilefni málþingsins sé segir Ragnar að fyrir tveimur árum hafi starfshópur skilað þinginu skýrslu, meðal annars um ástandsskoðanir vegna sölu fasteigna. Þar er tímasett að unnið verði að áætlun um að ástandsskoðanir liggi fyrir við kaup á árunum 2026 til 2028. Hins vegar sjái félagið ekki mikla hreyfingu. 

„Við erum að tala um veruleg verðmæti sem flytjast á milli einstaklinga. Heildarverðmætin í fasteignaviðskiptum eru í tugum milljarða á hverju ári þannig að þetta eru stórar fjárhæðir, mikilvægar fjárfestingar fyrir einstaklinga. Þeir standa frammi fyrir því að binda sig við ákveðna fasteign,“ segir Ragnar.