Viltu minni verð­bólgu og lægri vexti?

Frá því að fyrstu fjárlög núverandi ríkisstjórnar tóku gildi um síðustu áramót hefur verðbólgan farið vaxandi og stýrivextir hækkað. Fram að því fóru vextir lækkandi á grundvelli fjárlaga síðustu stjórnar. Ríkisstjórnin hefur ítrekað tekið ákvarðanir frá áramótum sem hafa stuðlað að aukinni verðbólgu og hefur sama og ekkert gert til þess að forða því að kjarasamningar verði í uppnámi síðar í mánuðinum. Þvert á móti hefur hún haldið áfram í sumar að kynda undir verðbólgunni. Meðal annars með hækkun komugjalda á heilsugæzlustöðvar um 100%. Vanhæfni ein og sér getur ekki útskýrt framgöngu hennar.

Dagsetning þjóðaratkvæðagreiðslunnar um Evrópusambandið er engin tilviljun heldur ljóslega úthugsuð. Það er engin tilviljun að hún hafi verið tímasett tveimur dögum eftir að verðbólgumælingin fyrir ágúst verður gefin út sem kjarasamningarnir taka mið af og tíu dögum eftir vaxtaákvörðun Seðlabankans í gær. Það er heldur engin tilviljun að ríkisstjórnin skuli ekkert hafa beitt sér vegna kjarasamninganna, fyrir utan tímabundna lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti í vor vegna þrýstings úr samfélaginu og sem hún hefur ekki viljað framlengja, heldur þvert á móti ítrekað tekið ákvarðanir sem aukið hafa verðbólguna.

Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra vissi hvað hún var að segja þegar hún lét eftirfarandi orð falla í hlaðvarpinu Chess After Dark 27. ágúst 2024: „Það sem gerist svo ítrekað með Evrópusambandið er þegar það gengur illa, þegar það er komin verðbólga, þegar það eru háir vextir, þá byrjar fólk að vilja ganga inn í Evrópusambandið.“ Þetta eru aðrir í ríkisstjórninni vitaskuld meðvitaðir um. Þar á meðal bæði Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra og Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra. Eins að minni verðbólga og lægri vextir hafa öfug áhrif. Minni áhuga á inngöngu í sambandið.

Mikill pólitískur hvati er einfaldlega fyrir hendi til þess að staða efnahagsmálanna versni eða batni að minnsta kosti ekki. Öllu er ljóslega fórnandi fyrir inngöngu í Evrópusambandið og verður áfram á meðan umsóknarferlið að sambandinu verður í gangi verði samþykkt í þjóðaratkvæðinu að hefja það á nýjan leik. Þá á enda eftir að sannfæra þjóðina um að samþykkja að ganga formlega í Evrópusambandið eftir einhver ár sem verður enn erfiðari brekka fyrir ríkisstjórnina. Eini möguleikinn á því að verðbólga fari að minnka og vextir að lækka er að taka sambandið af dagskrá með því að segja nei 29. ágúst.

Höfundur er sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur (MA í alþjóðasamskiptum) og heldur úti vefsíðunni Stjornmalin.is.