Í stormi reynir á leið­togana

Það eru blikur á lofti hjá Icelandair. Olíuverð hefur hækkað, samkeppnin á alþjóðlegum flugmarkaði harðnar og óleystar kjaradeilur við bæði flugmenn og flugvirkja eru nú komnar inn á borð ríkissáttasemjara. Á sama tíma hafa aflýsingar og tafir vegna áhafnaskorts sýnt hversu viðkvæmt rekstrarumhverfið er orðið þegar sumarvertíðin er að hefjast.

Þetta er ekki ný staða fyrir flugfélag. Saga alþjóðaflugsins er í raun saga endalausra sveiflna, áfalla og endurreisnar. En akkúrat þess vegna reynir nú á það sem mestu máli skiptir: forystu.

Þegar fyrirtæki standa frammi fyrir þrýstingi er freistandi að horfa fyrst og fremst á excel-skjöl, niðurskurð og kostnaðarlínur. Slík vinna er nauðsynleg. En hún dugir ekki ein og sér. Fyrirtæki komast ekki í gegnum erfið tímabil nema starfsfólkið skilji þá vegferð sem er í gangi og þá sýn sem stefnt er að, trúi verkefninu, finni tilgang og upplifi að byrðunum sé skipt af sanngirni.

Sveigjanleiki og einkalíf starfsfólks

Deilan snýst ekki einungis um prósentur í launatöflu. Hún snýst líka um nýtingu, vaktir, hvíld, frí, sveigjanleika og það hversu langt starfsfólk eigi að ganga til að halda rekstrinum gangandi þegar álagið eykst. Þar mætast tvenn sjónarhorn: þörf fyrirtækisins fyrir svigrúm annars vegar og þörf starfsfólks hins vegar fyrir fyrirsjáanleika, öryggi og virðingu fyrir mörkum vinnu og einkalífs.

Starfsfólk er tilbúið að leggja mikið á sig þegar það finnur að leiðtogarnir standa með því. Fólk sættir sig frekar við erfiðar aðgerðir ef það sér að stjórnendur ganga sjálfir fram með fordæmi, sýna hófsemi og taka þátt í fórnunum. Það sem brýtur hins vegar niður samstöðu er þegar skilaboðin til gólfsins eru um að „allir verði að herða sultarólina“ á meðan fjarlægðin milli efstu hæða og starfsfólksins virðist aukast.

Trúverðugleiki skiptir máli

Þetta er ekki spurning um stjórnendur gegn starfsfólki, heldur hvort öllum takist að skapa trúverðugt sameiginlegt verkefni.

Saga Gordon Bethune hjá Continental Airlines er oft nefnd sem dæmi um hvernig sterk forysta getur hjálpað fyrirtæki í gegnum erfiða tíma. Þegar Bethune tók við félaginu hafði það átt erfitt uppdráttar um árabil og glímt við mikinn rekstrarvanda. Þar skipti ekki aðeins máli að ná tökum á rekstrinum heldur einnig að byggja upp samstöðu, stolt og trúverðugleika innan fyrirtækisins.

Þótt staða Icelandair sé vitaskuld ekki sú sama og staða Continental var þá, er lærdómurinn um forystu engu að síður gagnlegur.

Bethune lagði áherslu á skýr markmið, virðingu fyrir starfsfólki og sameiginlega ábyrgð. Hann skildi að fólk fylgir ekki excel-skjölum heldur leiðtogum sem eru tilbúnir að bera byrðarnar með því. Smám saman tókst að byggja upp menningu þar sem starfsfólk fór aftur að trúa því að félagið gæti náð árangri. Stjórnendur öðluðust trúverðugleika.

Ábyrgðin byrjar efst

Icelandair er ekki bara venjulegt fyrirtæki. Félagið gegnir lykilhlutverki í tengingu landsins við umheiminn, styður við ferðaþjónustu og skiptir miklu máli fyrir íslenskt atvinnulíf og samfélagið allt. Þess vegna þurfa bæði stjórnendur og starfsfólk að nálgast stöðuna af ábyrgð.

Ef stjórn og stjórnendur vilja kalla eftir samstöðu þurfa þau að skapa hana. Ef þeir vilja að starfsfólk sýni þrautseigju þurfa þeir sjálfir að vera sýnilegir í þeirri baráttu. Ef þeir vilja hófsemi þurfa þeir sjálfir að sýna hana fyrst. Baráttuandi verður til þegar fólk finnur að það sé hluti af sameiginlegu verkefni.

Á næstu vikum og mánuðum mun reyna á Icelandair. Þar mun ekki aðeins skipta máli hvernig þróun olíuverðs verður, hvort tekst að manna flugáætlunina með sjálfbærum hætti eða hvernig samningar nást við flugmenn, flugfreyjur og flugvirkja. Það gerir stöðuna enn viðkvæmari að deilurnar koma upp þegar félagið er á leið inn í mikilvægasta og álagsmesta tímabil ársins.

Það sem mun skipta mestu máli er hvort fyrirtækinu tekst að byggja upp þá samstöðu og trú sem sterk fyrirtæki þurfa á að halda þegar móti blæs.

Saga flugsins sýnir að fyrirtæki lifa af erfiða tíma ef fólk stendur saman. En þá verða leiðtogarnir að ganga fremstir í röðinni.

Höfundur er flugstjóri og með diploma í flugrekstrarfræði.