Galin skatt­heimta ríkis­stjórnarinnar

Í fyrradag átti ég fund með þýskum samstarfsaðila okkar, sem við höfum unnið með árum saman. Viðkomandi selur pakkaferðir frá Þýskalandi til Íslands. Fundarefnið var upphaf framleiðslu- og sölutímabilsins fyrir árið 2027. Hann er orðinn ýmsu vanur þegar kemur að ófyrirsjáanleikanum sem hér ríkir, bæði hvað varðar gengi krónu og breytingar á rekstrarumhverfi ferðaþjónustu á Íslandi. Breytingar sem leiða nota bene alltaf til verðhækkana til neytandans - þ.e. ferðamannsins. Enda njótum við nú þess heiðurs að vera eitt dýrasta ferðamannaland í heimi, ef ekki það allra dýrasta.

Þið eruð klikkuð

Það er skemmst frá því að segja að ég þurfti að tilkynna um verðhækkanir fyrir árið 2027 eins og vanalega - en að líklega mætti einnig búast við virðisaukaskattshækkun á baðlón og nýju náttúru- og auðlindagjaldi, sem ég vissi reyndar ekkert hvernig yrði, hvar það yrði innleitt og hversu hátt það yrði. Samstarfsaðili minn hristi bara hausinn og sagði “þið eruð klikkuð”.

Grafalvarleg staða

Nýverið skrifaði Diljá Matthíasardóttir hagfræðingur SAF grein sem birtist á Vísi undir heitinu “Ísland verðleggur sig út af markaði”. Þar bendir hún á að samkvæmt niðurstöðum kannana upplifi sífellt hærra hlutfall ferðamanna að ferð til Íslands sé ekki peninganna virði. Það er grafalvarleg staða sem við við þurfum að staldra við og bregðast við. Ísland er og hefur alltaf verið dýr áfangastaður en nú virðist ákveðnum þröskuldi náð..

Agaleysi á vinnumarkaði og óhófleg skattheimta

Ástæðurnar fyrir háu verðlagi hér á Íslandi eru margþættar. Ein af þeim er úrelt vinnumarkaðsmódel og agaleysi á vinnumarkaði, sem veldur því að laun á Íslandi hækka sífellt langt umfram svigrúm til launahækkana - sem síðan brýst út annars staðar í kerfinu - til dæmis í verðbólgu. Önnur stór ástæða er þungt og ófyrirsjáanlegt rekstrarumhverfi atvinnugreina og ekki síst ferðaþjónustu, sem hefur setið undir hrinu skattahækkana. Að hækka enn frekar skatta á útflutningsatvinnugrein í því efnahagsástandi sem við búum við núna er ekki bara dapurleg aðgerð, heldur beinlínis hættuleg. Að stefna rekstrargrundvelli atvinnugreinar á borð við ferðaþjónustu, sem teygir anga sína um allt land í voða, er í raun óforsvaranlegt.

Horfur óvissar og stefnir í samdrátt

Ofan á þetta allt eru horfur í ferðaþjónustu í heiminum mjög óvissar um þessar mundir. Stríðsátök við Persaflóa hafa valdið hækkunum á eldsneytisverði sem veldur hækkun flugfargjalda sem hefur bein áhrif á áfangastaði eins og Ísland. Auk þessa er von á sendingu frá Evrópusambandinu í formi aukinna umhverfisgjalda á flutninga með flugi vegna ETS-kerfisins sem leikur lausum hala. Horfur í sumar eru góðar en með haustinu virðast vera að birtast alvarlegar blikur á lofti.

Linnulausar skattahækkanir

En lítum stuttlega á nýlegar og fyrirhugaðar skattahækkanir á ferðaþjónustu, sem hafa haft og munu hafa gríðarlega slæm áhrif á samkeppnishæfni greinarinnar og þar með aðstöðu hennar til verðmætasköpunar um landið allt:

● Gistináttaskattur var hækkaður ríflega í byrjun árs 2025 og er nú 800 kr. fyrir hverja gistieiningu.

● Innviðagjöld á skemmtiferðaskip voru hækkuð í 2.500 kr.á hvern farþega í upphafi árs 2025. Nú hefur það hins vegar sýnt sig rækilega að það var skólabókardæmi um of mikla skattahækkun, sem snerist upp í andhverfu sína. Þetta gjald hefur nú verið lækkað í 1.600 kr. Víti til varnaðar.

● Hækkun virðisaukaskatts á aðgangseyri í baðlónum úr 11% í 24%. Hvenær er óljóst, en líklega í byrjun árs 2027. Að sögn ferðamálaráðherra (Bítið 21.05.2025) er þetta alls ekki skattahækkun, heldur eðlileg aðlögun að virðisaukaskatti á ferðaþjónustu í nágrannalöndunum - sem reyndar er kolrangt og auðvelt að sýna fram á. Þetta hringl veldur mikilli óvissu hjá allri ferðaþjónustunni.

● Innleiðing náttúru- og innviðagjalds, líklega um mitt ár 2027. Hér veit greinin ekkert - hvernig verður þetta innviðagjald, hversu hátt, hvar verður það innheimt, hvenær hefst innheimta og hvernig verður tekjunum varið? Líklegt má telja að þetta gjald verði hlutfallslega hátt. Hér verðum við sem seljum pakkaferðir til Íslands að nota spádómskúluna enn og aftur og vona að við sleppum með glóðarauga.

Glórulaus vinstri vitleysa

Miðað við núverandi stöðu ferðaþjónustu á Íslandi, getur það þá talist skynsamlegt að hækka skatta og gjöld á ferðamenn svona mikið á svona stuttum tíma? Er það líklegt að verðmætasköpun greinarinnar muni aukast með auknum álögum og að hún skili þar með meiri tekjum til ríkisins? Er ríkisstjórnin með þessu að stuðla að heilbrigðu rekstrarumhverfi, fjárfestingu, nýsköpun, nýjum störfum og arðsemi í ferðaþjónustu? Efla þessir skattar og þessi gjöld samkeppnishæfni greinarinnar, sem er yfirlýst markmið stjórnvalda? Svarið við öllum þessum spurningum er NEI og aftur NEI. Þetta getur bara talist glórulaus vinstri vitleysa.

Höfundur er framkvæmdastjóri Kötlu DMI og fyrrverandi formaður SAF.