Þrefölda svipa verð­tryggingar á Ís­landi

Nú er rétt rúmlega eitt ár frá því að ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur tók við völdum. Á þeim tíma hefur verið ráðist í hagræðingu, halli ríkissjóðs hefur verið helmingaður, skuldir hafa lækkað, traust erlendra matsaðila á ríkissjóði hefur aukist og lögð hefur verið fram fjármálaáætlun sem gerir ráð fyrir hallalausum fjárlögum út kjörtímabilið.

Þetta skiptir máli, því við vitum að sterk staða ríkissjóðs er undirstaða velferðar á Íslandi og getu þjóðarinnar til að takast á við áföll.

Afleiðingarnar af efnahagsstjórn síðustu ára og þeim séríslensku vandamálum sem fylgja verðtryggingu á Íslandi eru þó enn sýnilegar. Í morgun birti Viska greiningu sem sýndi að Ísland er orðið dýrasta land heims og verðlag hér er orðið 84 prósentum hærra en að meðaltali í Evrópu.

Dýrtíð hefur verið kerfislægur vandi hér á landi áratugum saman.

Innflutt verðbólga

Nú glímir efnahagskerfi heimsins í heild við áskoranir vegna lokunar Hormússunds og skerts framboðs á olíu með tilheyrandi hækkun á olíuverði.

Ríkisstjórnin brást hratt og örugglega við þessari stöðu með lækkun virðisaukaskatts á bensíni tímabundið til að milda höggið en samkvæmt greiningu Seðlabankans er hækkun olíuverðs þrátt fyrir það ein helsta ástæða verðbólgu á Íslandi.

Til að tryggja að þessi lækkun myndi skila sér þangað sem hún átti að fara, í vasa landsmanna, var ákveðið að veita heimildir til eftirlits og aðgerða. Það var ekki að ástæðulausu þar sem sterkar vísbendingar voru til staðar um að olíufélög skiluðu lækkunum ekki til neytenda á nándar sama hraða og þau skiluðu hækkunum.

Þessu fyrirkomulagi mótmælti stjórnarandstaðan hástöfum en árangurinn er sá að aðgerðin heppnaðist eins og til var ætlast. Létt var undir með almenningi og áhrifin á verðbólgu verða jákvæð.

Þrjú högg á þjóð

Við miklar verðhækkanir á olíu og viðvarandi háa verðbólgu fá íslensk heimili ekki bara eitt högg heldur þrjú vegna okkar verðtryggða krónuhagkerfis.

Fyrsta höggið er þegar eldsneytið hækkar og dýrara verður að fylla tankinn.

Annað höggið er þegar hækkað verð mælist í vísitölunni sem hækkar verðtryggð lán heimilanna.

Þriðja höggið dynur svo á heimilunum þegar Seðlabankinn hækkar stýrivexti til að sporna gegn frekari verðbólgu.

Þetta er hin þrefalda svipa verðtryggðrar krónu á Íslandi. Átök breiðast út í Miðausturlöndum og íslenskum almenningi er refsað með þremur svipuhöggum.

Það er kominn tími á að við skoðum allar leiðir til að draga úr áhrifum verðtryggingar krónunnar á íslensk heimili.

Höfundur er þingflokksformaður Samfylkingarinnar.