Fljúgandi furðu­hlutir, leyndarhyggja yfir­valda og sam­særis­kenningar

Í nýjasta þætti hlaðvarpsins Skuggavaldsins fara prófessorarnir Eiríkur Bergmann og Hulda Þórisdóttir yfir þessa sögu fljúgandi furðuhluta, en tilefnið er sú mikla breyting sem orðið hefur á opinberri umræðu um fljúgandi furðuhluti á síðustu árum.

Sumarið þegar undirskálarnar byrjuðu að fljúga

Nútímasagan hófst í júní 1947 þegar flugmaðurinn Kenneth Arnold sá níu blikandi hluti þjóta fram hjá Mount Rainier í Washington-ríki. Hann lýsti hreyfingu þeirra eins og „undirskál sem væri kastað eftir vatni“. Þótt Arnold hafi aldrei haldið því fram að hlutirnir sjálfir væru disklaga, gripu fjölmiðlar samlíkinguna og hugtakið „fljúgandi diskur“ varð til á einni nóttu.

Aðeins tveimur vikum síðar gerðist atburðurinn sem enn lifir góðu lífi í dægurmenningu, Roswell-gátan. Mac Brazel fann dularfullt brak á túni í Nýju-Mexíkó. Lýsingar hans voru nákvæmar; þetta voru gúmmístrimlar, álpappír og léttar spýtur merktar fjólubláum táknum sem minntu á egypskt myndletur. 

Þann 8. júlí 1947 gaf herinn út opinbera fréttatilkynningu þar sem fullyrt var að „fljúgandi diskur“ hefði náðst. Fréttin fór um heiminn eins og eldur í sinu en aðeins þremur klukkustundum síðar var sagan dregin til baka og fullyrt að um saklausan veðurbelg hefði verið að ræða.

Í dag liggur fyrir að herinn laug í bæði skiptin til að fela hernaðarleyndarmálið „Project Mogul“, sem var ætlað að hlusta eftir kjarnorkusprengingum Sovétmanna. Fyrir samsæriskenningasmiði var þetta hins vegar sönnun þess að ríkið gæti og myndi ljúga að almenningi um stór mál.

Tuttugu ára þöggun og „hallærisleg“ umræða

Í kjölfar Roswell-atviksins og vaxandi fjölda tilkynninga um fljúgandi furðuhluti hóf bandaríski flugherinn formlegt ferli til að halda utan um málaflokkinn. Project Blue Book varð þekktasta nefndin, en hún starfaði í tuttugu og tvö ár og fór yfir þrettán þúsund tilkynningar. 

Þótt opinber niðurstaða nefndarinnar hafi ávallt verið sú að engar sannanir væru fyrir heimsóknum utan úr geimnum, litu margir á hana sem sýndarrannsókn sem ætti að slá ryki í augu fólks.

Tortryggnin átti sér einnig rætur í skjölum sem voru leynileg áratugum saman. Svonefnd Robertson-nefnd á vegum CIA komst að þeirri niðurstöðu árið 1953 að draga þyrfti markvisst úr áhuga almennings á fljúgandi furðuhlutum. Nefndin ráðlagði að fjölmiðlar og menningarstofnanir yrðu nýttar til að gera viðfangsefnið óspennandi og jafnvel „hallærislegt“ í augum almennings. 

Þarna birtist með sanni það sem er alltaf í kjarna samsæriskenninga: Það er ekki bara að einhverju sé leynt, heldur að ríkið vinni markvisst að því að gera þá sem spyrja spurninga að athlægi.

Frá Area 51 til hvítra Boeing 737-flugvéla

Eftir því sem leið á kalda stríðið færðist athyglin að dularfullum stöðum eins og Area 51 í Nevada. Þar hafa svonefndar „Janet“-flugvélar, sem bera engin einkenni önnur en rauða rönd, ferjað þúsundir starfsmanna í leynilega vinnu á hverjum morgni. Herinn neitaði tilvist svæðisins allt til ársins 2013. 

Á níunda áratugnum steig Bob Lazar fram og fullyrti að hann hefði unnið á svæðinu við að afkóða tækni úr níu fljúgandi diskum sem herinn geymdi í leynilegri stöð grafinni inn í fjallshlíð. Þótt trúverðugleiki Lazars hafi verið dreginn í efa, kveiktu frásagnir hans af „frumefni 115“ og hljóðlausum loftförum í ímyndunarafli heimsbyggðarinnar.

Gestirnir sem mættu aldrei á Snæfellsjökul

Íslendingar fóru ekki varhluta af geimveruáhuga. Í þættinum er rifjað upp hvernig trú á huldufólk og álfa virtist færast upp í himinhvolfið með stríðinu og varnarliðinu á Keflavíkurflugvelli. 

Hápunkturinn varð þó árið 1993 þegar boðað var að geimverur myndu lenda á Snæfellsjökli þann 5. nóvember klukkan 21:07.

Trúaðir töldu að jökullinn væri „gluggi í andrúmsloftinu“ og Hótel Búðir buðu upp á sérstakan geim-matseðil fyrir þúsundir gesta sem biðu í nístandi kulda. CNN og heimspressan mættu á svæðið, en þegar klukkan varð 21:07 mætti enginn nema breskur grínisti í silfurbúningi. 

Eftirmálin voru sársaukafull fyrir hreyfinguna, sem útskýrði fjarveru gestanna með „neikvæðri orku“ frá fjölmiðlafárinu.

Pentagon tekur boltann

Sögu fljúgandi furðuhluta er þó langt frá því að vera lokið. Á síðustu árum hefur umræðan færst frá jaðrinum og inn í innstu hringi valdsins. Bandaríski herinn er hættur að afgreiða málin sem rugl og er byrjaður að birta myndbönd af hlutum sem virðast brjóta lögmál eðlisfræðinnar.

Nú er ekki lengur talað um UFO, heldur UAP (e. unidentified anomalous phenomena), og eiðsvarnir leyniþjónustumenn eins og David Grusch fullyrða að ríkið búi yfir braki og líffræðilegum sýnum sem ekki séu úr mönnum.

Eins og fram kemur í Skuggavaldinu, þá virðist sem samtíminn sé loksins að taka þessi dularfullu fyrirbæri alvarlega, mörgum áratugum eftir að fyrstu „undirskálarnar“ sáust á himni. 

Hægt er að hlusta á þáttinn „Fljúgandi furðuhlutir í felum“ á Tal og öllum helstu hlaðvarpsveitum