Tímaskekkjan er ekki verka­lýðs­hreyfingin

Það er heldur sérstakt að heyra framkvæmdastjóra Viðskiptaráðs halda því fram að verkalýðsfélög séu „tímaskekkja“ og þau hefði bara átt að leggja niður um aldamótin. Svona yfirlýsingar eru í besta falli misskilningur eða í versta falli alvarleg forréttindablinda.

Gott starf verkalýðshreyfingarinnar er ástæða þess að við búum við þau réttindi sem mörg taka sem sjálfsögðum hlut í dag: stytting vinnuvikunnar, orlof, veikindarétt, lágmarkslaun og öryggi á vinnustað. Ekkert af þessu kom af sjálfu sér, þetta eru áunnin réttindi sem fólk barðist fyrir.

Að halda því fram að þessi barátta sé skyndilega orðin óþörf er ekki aðeins rangt heldur beinlínis hættulegt. Því veruleikinn er sá að valdaójafnvægið milli launafólks og atvinnurekenda hefur ekki horfið, það birtist bara með öðrum hætti en áður. Í heimi alþjóðavæðingar, gigg-hagkerfis og aukinnar samþjöppunar auðs hefur þörfin fyrir skipulagt mótvægi líklega aldrei verið meiri.

Og að bera saman kjör fólks í Sviss og Portúgal er líka varhugavert og yfirborðskennt, lífskjör ráðast af miklu fleiri þáttum en styrk verkalýðsfélaga eins og framleiðni, efnahagsstefnu, skattkerfi og menntun. Að draga þá ályktun að sterk verkalýðsfélög leiði til verri lífskjara er einföldun sem stenst hvorki hagfræðilega né félagsfræðilega skoðun og er villandi.

En verkalýðsfélögin eru ekki gallalaus, þau þurfa að þróast, laga sig að nýjum tímum og taka þátt í uppbyggilegri umræðu um framtíð vinnumarkaðarins. En lausnin er ekki að leggja þau niður heldur að efla þau og endurnýja. Spurningin sem við ættum að spyrja okkur er ekki hvort verkalýðsfélög eigi rétt á sér, heldur hvaða samfélag við viljum byggja. Viljum við samfélag þar sem einstaklingar standa einir gagnvart markaðsöflum eða samfélag þar sem öll hafa rödd og raunverulegt samningsafl?

Verkalýðsfélög eru ekki tímaskekkja. Þau eru ein af grunnstoðum lýðræðislegs samfélags. Og ef einhverjum finnst þau óþörf í dag, þá segir það líklega meira um stöðu viðkomandi en stöðu vinnandi fólks.

Höfundur situr í stjórn Visku stéttarfélags.