Takk hjúkrunar­fræðingar!

Hjúkrunarfræðingar eru öflug fagstétt sem sinnir fjölbreyttum og mikilvægum störfum í heilbrigðisþjónustu hér á landi. Störf hjúkrunarfræðinga eru einn grundvallarþátta velferðarsamfélagsins sem við erum svo lánsöm að búa í og hafa mikið samfélagslegt gildi.

Hjúkrunarfræðingar á Íslandi eru skörungar og láta til sín taka við dagleg störf. Þeir eru líka ósparir á að miðla af fagþekkingu sinni í þeim tilgangi að hafa áhrif á stefnumótun til framtíðar. Allt er þetta þakkarvert.

Nú nýlega veitti Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga (Fíh) umsögn um Drög að stefnu í áfengis- og vímuvarnarmálum til ársins 2035, sem heilbrigðisráðuneytið birti í samráðsgátt stjórnvalda.

Tala fyrir lýðheilsu og almannahagsmuni en gegn sérhagsmunum

Umsögnin er afar góð og sýnir að hjúkrunarfræðingar hika ekki við að benda á sannleikann og halda á lofti þeirri afturför sem orðið hefur í forvörnum með auknu aðgengi að áfengi s.s. með áfengisnetverslunum og sölu áfengis á íþróttaviðburðum. Hjúkrunarfræðingar hika ekki heldur við að tala gegn sérhagsmunum og draga fram að lýðheilsa og almannahagsmunir eigi að vega þyngra en fjárhagslegur ávinningur einkaaðila. Fíh talar skýrt fyrir almannahagsmuni en gegn sérhagsmunum. Takk hjúkrunarfræðingar!

Í umsögn Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga segir m.a.

“Á undanförnum árum hefur orðið bakslag í forvörnum í áfengis- og vímuvarnarmálum á Íslandi. Þar má meðal annars nefna aukið aðgengi að áfengi, svo sem með netverslunum og á íþróttaviðburðum, auk þess sem dæmi eru um að áfengi sé boðið fram við tilefni á borð við fermingarveislur og barnaafmæli. Jafnframt eru vísbendingar um að neysla áfengis meðal ungs fólks í framhaldsskólum sé á uppleið sem og neysla ávanabindandi efna og áfengis í efri bekkjum grunnskóla Sem samfélag megum við ekki sofna á verðinum í forvarnarstarfi á sviði áfengis- og vímuvarna. Lýðheilsa og almannahagsmunir verða að vega þyngra en fjárhagslegur ávinningur einkaaðila. Afstaða Fíh byggir á faglegum heilindum og hefur velferð samfélagsins að leiðarljósi, en ekki sérhagsmuni. Þá styðst félagið við heimildir byggða á vísindalegum grunni sem sýna að aukið aðgengi að t.d áfengi leiðir til aukinnar sjúkdómsbyrði, hærri samfélagskostnaðar og aukinnar þjáningar.“

Undir þessa faglegu og góðu umsögn ritar Helga Rósa Másdóttir, formaður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga.

Hjúkrunarfræðingar, aðrar heilbrigðisstéttir og forvarnarsamtök standa saman

Hjúkrunarfræðingar hafa ásamt öðrum heilbrigðisstéttum og forvarnar- og foreldrasamtökum hvatt stjórnvöld og almenning til að sofna ekki á verðinum í forvarnarstarfi heldur verja lýðheilsu af öllum mætti. Tvívegis hafa þessir aðilar sent stjórnvöldum sérstakar áskoranir vegna þeirrar netsölu áfengis sem hefur rutt sér rúms á Íslandi á síðustu árum og var dæmd ólögmæt í héraðsdómi nú apríl.

Þann 26. ágúst 2024 var send Áskorun breiðfylkingar félaga heilbrigðisstétta, forvarnarsamtaka og fleiri til yfirvalda um að bregðast við yfirstandandi lýðheilsuógn vegna stóraukinnar netsölu áfengis.

Í janúar 2025 var stjórnvöldum sent sparnaðarráðið Verum hagsýn í ríkisrekstri – sparnaðarráð frá breiðfylkingu heilbrigðisstétta, forvarnasamtaka ofl. í samráðsgátt 21. janúar 2025. Þar kemur fram að allar rannsóknir sýna að áfengisneysla hefur neikvæð áhrif á lýðheilsu og mikinn samfélagslegan kostnaði í för með sér. Þær sýna einnig að öll aukning í sölu áfengis, m.a. vegna aukins aðgengis að áfengi, veldur tilheyrandi aukningu á áfengistengdum skaða og samfélagslegum kostnaði. Það felst því mikill sparnaður í því að hvika í engu frá samþykktri lýðheilsustefnu til ársins 2030 og markmiðum gildandi laga um einkasölu ÁTVR á áfengi. Sá sparnaður hleypur á milljörðum króna á ári.

Alþingi og önnur stjórnvöld ættu að hlusta á hjúkrunarfræðinga, aðrar heilbrigðisstéttir og forvarnarsamtök nú þegar stefnan í áfengis- og vímuvörnum er í mótun. Við höfum ekki efni á öðru.

Takk hjúkrunarfræðingar, fyrir ykkar faglega framlag í lýðheilsubaráttunni. Ykkar rödd er sterk og vegur þungt!

Höfundur er félagi í Fræðslu og forvörnum – félagi áhugafólks um forvarnir og heilsueflingu og fyrrum heilbrigðisráðherra.