Steig fram eftir að sex ára dóttir hennar varð fyrir ras­isma

Hún steig fram eftir að sex ára dóttir hennar, sem er hálf íslensk og hálf frá Ghana, varð fyrir særandi og rasískum ummælum bæði í skólanum og utan hans. Að sögn Margrétar hafa ummælin beinst að uppruna dóttur hennar, húðlit og eftirnafni, auk þess sem hún hafi heyrt niðrandi og rasísk orð.

Í nýlegri færslu á Facebook, sem fengið hefur gífurleg viðbrögð, vildi Margrét vekja foreldra og samfélagið til umhugsunar um orðræðu barna, ábyrgð fullorðinna og nauðsyn þess að ræða virðingu og fjölbreytileika heima fyrir.

Dóttir Margrétar, Guðrún Janet, verður sjö ára í þessum mánuði og er í fyrsta bekk í grunnskólanum á Akranesi.

Auk Guðrúnar á Margrét tvo syni, fjögurra ára og eins árs, með fyrrverandi manni sínum, sem er frá Ghana. Sambýlismaður Margrétar, Karl Gunnarsson, á þrjú börn frá fyrra sambandi og nú eiga þau von á sínu fyrsta barni saman.

Það var ekki ætlun Margrétar að vekja stórfelld viðbrögð þegar hún setti færsluna inn. Hún segir að tilgangurinn hafi fyrst og fremst verið að vekja foreldra til umhugsunar.

„Ég er búin að fá rosalega mikil viðbrögð við færslunni. Ég ætlaði bara að deila þessu og reyna að koma þessu aðeins út í kosmósið hjá okkur hérna á Skaganum. Ég hef fengið skilaboð frá foreldrum í svipaðri stöðu og líka frá fullorðnum blönduðum konum sem hafa sagt mér frá sinni eigin reynslu. Ég hef líka fengið skilaboð um hvað hafi hjálpað þeim, meðal annars varðandi sjálfstraust og hvernig ég geti hjálpað dóttur minni.“

Sögð skítug

Í færslunni ritar Margrét að dóttir hennar hafi undanfarið upplifað og orðið vitni að orðum sem engin börn ættu að þurfa að heyra.

„Hún hefur verið að koma heim og segja okkur frá því sem hún hefur verið að lenda í, bæði í skólanum og úti að leika,“ segir Margrét.

„Dóttir mín er ekki með þetta týpíska íslenska eftirnafn, hún er með eftirnafn föður síns, Arku-Yamoa. Það er erfitt fyrir mörg börn að segja það, og líka fyrir suma fullorðna. Hún lenti í því að hópur af stelpum sagði að eftirnafnið hennar væri ljótt og skrítið og að hún væri ekki eins og þær. Hún upplifir sig því oft sem öðruvísi, bæði vegna útlitsins og þess að það er stöðugt verið að benda henni á að hún sé með afró, með krullur og brún. Það hefur meira að segja verið sagt við hana að hún sé skítug.“

Margrét bendir á að þetta séu ekki „saklaus orð“.

Þetta hefur áhrif. Þetta mótar sjálfsmynd barna og hvernig þau sjá sjálf sig og aðra.

Dóttir hennar hafi meðal annars verið kölluð „n-orðinu“.

„Hún spurði mig einmitt hvað n-orðið þýddi. Það var þannig sem ég komst að því að hún hafði heyrt það. Ég spurði hana hvort einhver hefði sagt þetta við hana og hún sagði að krakkarnir væru að segja þetta við sig. Hún vissi náttúrulega ekkert hvað orðið þýddi. Ég þurfti að útskýra það fyrir henni, á mjög svo kurteislegan og faglegan hátt, og ég hringdi líka í pabba hennar og fékk aðstoð, svo hægt væri að ræða þetta betur við hana. Þetta er auðvitað mjög viðkvæmt orð og börn eiga náttúrulega bara ekki að vera að nota það sem niðrandi orðalag.“

Hún segir dóttur sína einnig hafa orðið vitni að því þegar vinur hennar var kallaður „kúkur“ vegna húðlitar síns.

„Það er strákur í öðrum bekk, í fóstri hérna á Skaganum, og þau eru góðir vinir. Við búum öll í sama hverfinu. Ég er búin að heyra að krakkar hafi bæði sagt þetta við hann og hvíslað sín á milli að hann líti út eins og kúkur og sé kúkur. Dóttir mín hefur sagt mér að þetta megi ekki, og það er alveg rétt hjá henni. Hún veit alveg hvað er rétt og hvað er rangt í þessu,“ segir Margrét og bætir við:

„Þetta hefur haft bein áhrif á sjálfstraust hennar. Hún hefur verið að efast mikið um sjálfa sig hérna heima og óskað þess að hún væri meira eins og hin börnin. Mér finnst það mjög þungt, sérstaklega af því að hún er bara í fyrsta bekk. Ef hún er að upplifa þetta núna, hvernig verður þetta þá ef ég tala ekki um þetta og geri ekkert í því? Þá verður þetta bara meira og meira.“

Mikilvægt að eiga samtalið

Margrét kveðst hafa rætt við dóttur sína um muninn á réttu og röngu, um fjölbreytileika og um það að hún sé ekki „öðruvísi“ í neinum neikvæðum skilningi.

„Við ræddum við hana um að hún væri ekkert öðruvísi þótt hún væri brún eða með krullur. Við áttum bara gott samtal við hana. Sem foreldri mæli ég með því að tala um þetta, ekki leggja þetta til hliðar og ekki fara í felur. Það þarf að tala um þetta. Það verður alltaf fólk sem er á móti manni eða á móti því að þessi umræða sé tekin, en maður þarf að standa með því sem er rétt. Öll börn eiga skilið virðingu, sama hvernig þau líta út.“

Þetta var, að sögn Margrétar, hvatinn að því að hún skrifaði færsluna.

„Ég vildi stöðva þetta strax og fá foreldra til að eiga samtal við börnin sín. Auðvitað verður maður að standa upp fyrir því sem er rétt, tala um þetta og gera það sem þarf. Ég hef séð það síðustu vikurnar að það er þörf á því. Fólk þarf að fræða sig og tala saman.“

Að hennar mati byrjar þetta allt heima. Skólinn gegni mikilvægu hlutverki og hún segist vita af eigin reynslu að þar sé tekið á svona málum, en foreldrar geti ekki vikið sér undan ábyrgðinni. Þeir þurfi að fylgjast með því hvaðan börn læra orðalag, viðhorf og niðrandi framkomu.

„Verður barnið brúnt eða hvítt?“

Í Facebook-færslunni biðlar Margrét til foreldra að ræða við börnin sín um virðingu, að útskýra fyrir þeim hvers vegna svona orð geta verið særandi og óásættanleg – og kenna þeim að fjölbreytileiki er styrkur, ekki eitthvað til að gera grín að.

„Við berum öll ábyrgð á því að skapa umhverfi þar sem öllum börnum líður vel og þau eru örugg,“ segir Margrét og bætir við:

„Ég held að aðgengi barna að efni á netinu, samfélagsmiðlum, símum og spjaldtölvum spili líka inn í. Ég held að það hafi áhrif á það hvaða orð þau heyra og taka upp. Ég hef tekið nokkur samtöl við foreldra vina dóttur minnar og beðið þá um að eiga þetta samtal við börnin sín. Þetta byrjar svo mikið heima. Mér finnst við öll geta gert betur. Við höfum þurft að eiga samtöl við fjölskyldumeðlimi vegna þess að barn var að nota svona orð í kringum börnin, þó ekki endilega beint við þau. 

Þá þurfti ég bara að minna á að athuga hvaðan barnið væri að læra þetta og taka samtalið. Foreldrarnir tóku því mjög vel, fóru yfir símann, iPadinn og annað slíkt og töluðu við barnið. Mamman hefur sagt mér að enn þann dag í dag sé þetta að lagast og að hlutirnir séu orðnir allt öðruvísi.“

Líkt og fyrr segir á Guðrún tvö yngri systkini sem eru líka blönduð.

„Bróðir hennar er einu ári yngri en hún og er enn í leikskóla. Hann er dekkri á hörund en hún og er líka farinn að nefna að aðrir hafi verið að segja að hann sé brúnn. Það er kannski ekki endilega sagt á niðrandi hátt, en það sýnir samt að hann er farinn að upplifa að hann sé öðruvísi. Dóttir mín spurði mig líka um daginn, þegar ég sagði henni að ég væri með barn í bumbunni, hvort barnið yrði brúnt eða hvítt. Það sýnir líka hvernig þessi hugsun er orðin hluti af hennar veruleika og hvernig hún er farin að horfa á heiminn út frá þessum mun.“